Goed onderwijs ga je altijd betalen

Er wordt deze week gestaakt in het onderwijs en zondag gaf minister Crevits ook al aan dat ze de staker begrijpt. Zeker in het basisonderwijs is meer financiering nodig. Nu kunnen mensen zich afvragen of onderwijs al niet genoeg geld opslorpt van de begroting, maar met miljarden te kort voor gebouwen die historisch lang verwaarloosd werden en met een babyboom die nu aan het secundair onderwijs komt, heb je sowieso meer geld nodig.

In dit stuk wil ik eerst ingaan waarom ons onderwijs behoorlijk duur is, om vervolgens uit te leggen waarom je altijd zal betalen voor goed onderwijs.

Waarom is (ons) onderwijs duur?

Er zijn verschillende redenen te bedenken, maar mag ik er drie opnoemen die vrij kenmerkend zijn voor het Vlaamse onderwijs?

  • Vrijheid van onderwijs. Deze zag je misschien niet aankomen, maar onze vrijheid van onderwijs is een dure optie. Het zorgt er voor dat bijvoorbeeld in een zelfde stad gelijke studierichtingen op dezelfde plaats aangeboden worden met telkens misschien weinig leerlingen. Het zorgt ook voor verschillende middenkaders, die allemaal geld kosten. Maar wacht, vooraleer je het afschaft: volgens onder andere de OESO zou deze vrijheid van onderwijs waarbij iedereen zonder prijsverschil de school van zijn of haar voorkeur kan kiezen wel eens mee de verklaring kunnen zijn voor onze prima resultaten. En de pedagogische ondersteuning die nu door koepels en netten georganiseerd worden, is in de meeste landen marktwerking die wellicht niet noodzakelijk goedkoper is.
  • Duur secundair onderwijs. In de meeste landen heb je comprehensief onderwijs waarbij iedereen lang in een gelijke richting zit, noem het hier een brede eerste graad die soms tot 16 jaar gaat. Dit is goedkoper dan een zeer divers aanbod zoals we in Vlaanderen kennen. Is dit een pleidooi om ons systeem af te schaffen? Nee, die discussie zal blijven duren, maar ook deze keuze kost geld.
  • Buitengewoon onderwijs. Een leerling in het buitengewoon onderwijs kost tot drie keer meer dan een leerling in het reguliere onderwijs. Tegelijk bleek het idee dat kinderen in het gewoon onderwijs met gelijke middelen te ondersteunen op vele manieren problematisch. Wim Van den Broeck omschreef het als een versnippering van middelen waardoor alle scholen te weinig krijgen. Je zou buitengewoon onderwijs bij wijze van spreken een besparing kunnen noemen tav goed inclusief onderwijs, terwijl het vaak omgekeerd gesteld wordt. Maar dit is een ideologische keuze. In feite moet je vooral onthouden: extra zorg kost meestal extra geld als je het goed wil doen.

Er zijn zeker nog redenen te bedenken, maar deze drie maken al duidelijk dat bepaalde keuzes geld kosten, maar het principe blijft vaak gelijk: bepaalde keuzes die we maken kosten meer geld. Maar dan komt er een andere vraag: wie betaalt het?

In ons land hebben we relatief goedkoop onderwijs voor de ouders. Nee, begrijp me niet verkeerd, het kosteloze is in de praktijk niet de realiteit, maar privé-onderwijs waarbij je tienduizenden euro’s betaalt per jaar voor school, bestaat wel, maar is een marginaal verschijnsel (pun intended). Maar ik vrees dat onder andere een stijgend lerarentekort dit wel eens onder druk zou kunnen zetten. Als we afglijden naar een situatie zoals in Nederland nu al bestaat dat leerlingen geen vijf dagen les kunnen krijgen bij gebrek aan leerkrachten, of scholen bepaalde jaren niet meer zullen aanbieden, terug door gebrek aan leerkrachten, dan zal al snel het geloof in ons onderwijs onder druk komen te staan. Als er dan slimme spelers komen die uit het systeem stappen, maar beloven kleinschalig, goed begeleid onderwijs aan te bieden waarbij je niet onderhevig bent aan – ik zeg maar iets – loting, dan kan daar een markt voor ontstaan. Als deze dan andere lonen betaald worden, is het hek helemaal van de dam (zie bijvoorbeeld de evolutie van de voorbije 10 jaar in Zweden). Op dat moment zullen een paar ouders voor (hopelijk) goed onderwijs betalen, maar komt het hele stelsel nog meer onder druk te staan.

Zomaar meer geld vragen, lijkt me fout. Ik merk ook in de gesprekken dat het bijvoorbeeld zelden over meer persoonlijk loon gaat, in tegenstelling met bijvoorbeeld Nederland. Wel gaat het over werkdruk, gebrekkige ondersteuning en wegwerken van het gevoel of de indruk dat lesgevers vandaag niet meer aan hun kerntaak kunnen voldoen. En men vermoedt – wellicht terecht – dat daar geld voor nodig is.

Zoals ik al schreef in de inleiding zijn er historisch verschillende redenen waarom er extra geld nodig is. De huidige situatie geeft er nog een extra: als een job waar er veel vacatures open blijven staan terwijl het idee leeft bij sommige mensen dat het toch vooral vakantie is, dan is er iets ernstigs mis. Dan kan je proberen symptomen aan te pakken met bijvoorbeeld mindfulness trainingen of een of andere campagne, maar het zal enkel werken aan de oorzaken zijn die verschil kunnen maken. En anders krijg je steeds minder goed onderwijs.  En dat gaat over (politieke, pedagogische, didactische,…) keuzes maken, anders worden de keuzes door anderen in jouw plaats gemaakt…

Een gedachte over “Goed onderwijs ga je altijd betalen

  1. Pingback: Waarom er op 20 maart geen blogpost verschijnt. | X, Y of Einstein?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.