Waarom ‘flattening the curve’ in onderwijs slecht nieuws kan zijn

Tijdens deze Corona-crisis hebben we de mond vol over ‘flattening the curve’ als belangrijkste redenen voor de huidige lockdown wat meestal uitgelegd wordt aan de hand van gelijkaardige grafieken zoals deze:

De huidige crisis zorgt wellicht ook voor een andere ‘flattening the curve’, maar dan in onderwijs en daar is die trend dan minder positief. Maar om dat uit te leggen moet ik eerst een fout concept verbeteren: het idee van de kloof in onderwijs.

Hans Rösling wees er uitgebreid op in zijn postuum verschenen boek: gap thinking of het idee van een kloof is meestal fundamenteel fout. Het suggereert dat er twee groepen zijn met daartussen een leegte. De werkelijkheid is dat het meestal over een… curve gaat:

De kloof is meestal gevuld met de meerderheid van mensen. Hoe hoger de piek van de curve en hoe smaller de basis, en dus hoe dichter de twee uiteinden bij elkaar staan, hoe meer gelijkend de bevolking is. Let wel, ik schreef gelijkend, en niet gelijke kansen. Een dergelijke piek wil zeggen dat de verschillen in resultaten binnen een bevolking gewoon klein zijn. Een plattere curve wil zeggen dat de verschillen tussen leerlingen groter worden. Dit is niet noodzakelijk negatief, als de oorzaak van die verschillen fair is. Zelfs als iedereen in de best mogelijke omstandigheden zou opgroeien en iedereen dezelfde kansen zou krijgen, zou er nog steeds een curve bestaan.

Hoe vlak de curve al dan niet is, is niet het probleem. De oorzaak of oorzaken van de afvlakking kunnen een probleem zijn. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer de oorzaak van de afvlakking van de curve niet fair is en de kans is groot dat dit vandaag het geval is. De meeste onderwijsexperts vermoeden dat vandaag de verschillen tussen kinderen groter worden omdat sommige kinderen heel veel steun en onderwijs krijgen thuis, terwijl we vandaag nog steeds kinderen en jongeren hebben die we niet kunnen bereiken met school. Ook de druk in en op gezinnen kan enorm verschillen. Er zijn verschillende signalen dat huiselijk geweld en geweld op kinderen toeneemt en dat veel gezinnen meer stress hebben. Zeker toxische stress kan veel effect hebben op leren en ontwikkelen, en die stress is momenteel ook niet evenredig verdeeld over de gezinnen.

Dit is ook wat je moet begrijpen als je het veel gedeelde artikel van John Hattie leest over hoe de lange schoolsluiting na de aardbeving in Chirstchurch nauwelijks effect heeft gehad op de gemiddelde schoolprestaties. Het gemiddelde van een piek-curve en een vlakke curve kunnen gelijk zijn, maar dit kan dus verbergen dat er wel degelijk iets aan de hand is.

Momenteel merk ik in Nederland dat verschillende mensen de kriebels krijgen over het woord leerachterstand. Hierbij denken ze dat het dan gaat over waar de leerling staat tav het curriculum. Ik las ook dat elk kind staat waar het staat, en dat dit geen probleem is. Moest elk kind staan waar het staat terwijl de omstandigheden fair zijn, zou dat inderdaad wellicht minder een probleem zijn, al kan je daar ook nog wel op afdingen. Maar belangrijker: dat is dus wellicht nu niet het geval.

Een ander idee is dat we misschien dan maar beter gewoon niks doen en de kinderen geen onderwijs trachten te geven en dat zo iedereen gelijkere kansen zou krijgen. Dit is de discussie tussen Vlaanderen en de Franstalige gemeenschap. Bij niks doen zijn er volgens mij twee problemen:

  1. Dit is gelijke kansen nastreven door kinderen kansen te ontzeggen.
  2. Zelfs dan nog zal de curve nog steeds afvlakken, door onder andere
    1. de stress die ik beschreef,
    2. omdat de ongelijkheid er al was voor de crisis waardoor leerstof al dan niet al verschillend verankerd was, en
    3. omdat de culturele bagage tussen gezinnen sowieso al verschilt.

Daarom dus dat scholen momenteel alle leerlingen proberen te vinden. Daarom onder andere ook dus dat leerlingen in kwetsbare situaties toch naar school gaan vandaag. Daarom ook de al dan niet geslaagde pogingen laptops te verdelen.

Een van de mooiste omschrijvingen van het doel van onderwijs hoorde ik ooit van Dylan Wiliam: to beat the bell curve. En dat is wat we vandaag proberen te doen: de curve misschien niet doen dalen, maar trachten ze zo fair mogelijk te maken. En dat was al een grote uitdaging en dat is vandaag nog meer het geval.

5 gedachten over “Waarom ‘flattening the curve’ in onderwijs slecht nieuws kan zijn

  1. Als je “gelijke kansen op onderwijs” definieert als “gelijke kansen om bij te leren”, dan is er volgens mij nog een ander effect. In de meeste klassen is er een groep leerlingen die riskeert om minder (of niets) bij te leren omdat zij over onvoldoende basiskennis beschikken om aansluiting te vinden bij het curriculum. Deze groep wordt meestal geïdentificeerd door zeer lage resultaten op de LVS toetsen, en met remediëring / differentiatie … probeert men hun kansen “gelijker” te maken door hen de basiskennis bij te brengen die hen verhindert bij te leren.
    In de meeste klassen is er nog een andere groep leerlingen die het risico loopt om niets bij te leren: zij die in september al grotendeels kennen wat er dat schooljaar gaat “geleerd” worden in een of meerdere domeinen. Zij blijven vaak onontdekt, omdat de LVS toetsen nu eenmaal in de eerste plaats *geziene* leerstof toetsen.
    Momenteel krijgen zowat alle leerlingen thuisonderwijs. Voor flink wat leerlingen uit de tweede groep zou dit wel eens kunnen betekenen dat het “glazen curriculumplafond” plots wegvalt, dat hen op school verhindert om iets bij te leren (omdat je niet kunt “leren” wat je al kent). In een 1-op-1 leeromgeving zal zo’n plafond immers snel opgemerkt worden. Voor flink wat leerlingen uit de eerste groep zou het kunnen betekenen dat ze nog minder leren dan op school.
    Ik ben dan ook benieuwd of de volgende PISA toetsen gaan tonen dat de sterkste presteerders, na jaren van gestage achteruitgang, gemiddeld plots weer sterker presteren. Voor de zwakste presteerders vrees ik een (gemiddelde) achteruitgang.

  2. Twee opmerkingen:
    1. ik lees:…….., omdat de LVS toetsen nu eenmaal in de eerste plaats *geziene* leerstof toetsen……. dat ligt niet aan de toetsen, maar aan de leerkrachten. Die horen kinderen die een A scoren ook de toets te geven van het volgende peilpunt.
    2. Ik lees:…… omdat de LVS toetsen nu eenmaal in de eerste plaats *geziene* leerstof toetsen. Dat geldt niet voor technisch lezen. Bij de DMT kunnen kinderen in lagere groepen al laten zien dat ze het eindniveau beheersen.

    • 1. Steeds meer scholen nemen gelukkig ook testen “boven niveau” af, maar a) jammer genoeg niet systematisch en b) het handelen wordt niet steeds “a la Vygotsky” aangepast (wat bij 1-op-1 thuisonderwijs vaker “automatisch” gebeurt)
      2. Technisch lezen is inderdaad de uitzondering waar men probeert om te werken in de zone van naaste ontwikkeling. Bij rekenen/wiskunde en begrijpend lezen helaas zelden of slechts in beperkte mate. En laat daarvoor nu een PAK lestijden voorzien zijn in het basisonderwijs…

      Kortom, helemaal akkoord met je opmerkingen maar ik ben ervan overtuigd dat er in de huidige situatie beter zal ingespeeld worden op de leervoorsprong die sommige leerlingen op een bepaald ogenblik in een of meer domeinen hebben. De voorsprong zal vaker ontdekt worden (ouders zijn niet verplicht een curriculum af te werken wanneer hun ene leerling alles al blijkt te kunnen) en er zal vaker op ingespeeld worden op een manier die geen “bezigheidstherapie” is…
      Afspraak bij de PISA toetsen over enkele jaren!

  3. Pingback: Toch ook hier delen: lezing over de gevolgen van Corona op onderwijs tijdens en na de lockdown | X, Y of Einstein?

  4. Pingback: Terugkijken op de blog tijdens de eerste jaarhelft… | X, Y of Einstein?

Laat een reactie achter op Luc Kumps Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.