We hebben een paar topmomenten in de wetenschap meegemaakt de voorbije weken met de waarschijnlijke ontdekking van het Boson-Higgs-deeltje en de landing van de robot op Mars (alhoewel je altijd kniesoren hebt die bijvoorbeeld dit laatste geen wetenschap noemen), verder zijn er medische ontdekkingen allerlei,…

Het is leuk om wat opstekers te hebben, vooral omdat er ook een ander spook rond wetenschap zweeft, namelijk dat van de wetenschapsfraude. Je hebt de bekende fraudezaak in Nederland met Diederik Stapel en recenter Dirk Smeesters. De laatste is mee ontmaskerd door een jonge onderzoeker Uri Simonsohn die nog valsspelers ontdekte via een statistisch model.

Blogger ‘Neuroskeptic‘ stelt volgens mij terecht vast dat we in feite Uri Simonshon niet zouden nodig moeten hebben. In de wetenschap bestaat het systeem van peer review waarbij voor een onderzoek gepubliceerd wordt in een tijdschrift, collega’s anoniem alles controleren. Zij zouden eerder al moeten gemerkt hebben dat bepaalde resultaten te mooi waren. Probleem is echter dat een peer review schrijven vaak een rotjob is waar steeds moeilijker onderzoekers voor bereid worden gevonden. Men steekt er veel tijd in, maar het betekent zelden winst voor de wetenschapper.. Tijd is namelijk voor onderzoekers zeer kostbaar want ze moeten zelf publiceren om te kunnen blijven bestaan. (Ik weet dat ik hier ietwat kort door de bocht ga, alhoewel…)

Uit een metastudie over het onderwerp blijkt nu dat ruwweg 1 a 2% van de onderzoeken frauduleuze data zouden bevatten. Dit is enerzijds relatief weinig, anderzijds betekent dit nog steeds zo een 20000 artikelen per jaar. (bron). Iedere onderzoeker zou retraction watch moeten volgen, de blog bestaat nu 2 jaar en houdt bij welke onderzoeken ingetrokken worden omwille van vaak fraude, er is er trouwens een regelrechte Belgische soap bezig. Maar dit is nog niet het enige probleem.

De wetenschap moet verder ook waken over iets dat ik ooit leerde kennen als het file drawer problem, onderzoek dat niet aangeboden wordt voor publicatie omdat er geen effect is of omdat de effecten niet in de lijn van de verwachtingen liggen. Nog erger is het als iemand aangevallen wordt op basis van degelijk onderzoek, maar het niet binnen het huidig denken past (dit voorbeeld is pijnlijk).

In onderwijsonderzoek kennen we het fenomeen dat de overheid broodheer is voor veel onderzoek, maar dat men dan ook vooral hoopt dat het onderzoek beleid bevestigt. De Vlor heeft hier gelukkig in Vlaanderen al belangrijk werk verricht.

Vaak is wel het probleem dat de twijfel ook in de hoofden van de wetenschappers durft sluipen. Soms ben je als wetenschapper zelf de grootste censor en publiceer of onderzoek je iets liever niet als het je in problemen zou kunnen brengen of als de kans klein is op publicatie.

Het erge is dat we in de wetenschap ons dit allemaal niet kunnen permitteren. Ik merk te vaak  dat mensen hun schouders ophalen bij statistiek (“daarmee kan je alles bewijzen”) of dat sommigen onderzoek wereldvreemd vinden. Het wordt pas erg als men onderzoek gewoon niet meer gelooft door rotte appels onder onderzoekers die anderen door werkdruk niet meer ontdekken.

Oja, al gemerkt dat ik wel in wetenschap geloof?

Verder op een persoonlijke noot: je zal misschien al gemerkt hebben dat ik me zelf nogal erger aan de vele mythes die onderwijs doordringen. In februari komt hierover een boekje uit dat ik momenteel laat nakijken door verschillende onderzoekers (ik ben hen uitermate dankbaar voor deze peerreview, alhoewel niet anoniem, komt ook nog). In het boekje weerleg ik de mythes met wetenschap. Hoe kan je dat doen als men wetenschap niet gelooft?