Mensen die mijn sociale media volgen, weten al waarover het gaat. Gisteren organiseerde Knack een derde hoorcollege van professor Emeritus Walter Prevenier. De 91-jarige historicus kwam terug een vol auditorium E binnen en zie traditioneel ‘goedemorgen’, omdat hij nu eenmaal gewoon was om 33 jaar lang op donderdagochtend Historische Kritiek te geven. Een van de vorige lessen deelde ik al eerder op deze blog.
Maar hoe was het?
Bordspellen hebben de voorbije jaren een opmerkelijke comeback gemaakt. Ik merkte zelf al op hoe er verschillende spelletjeswinkels en -cafés opdoken in mijn omgeving. En eerder zag ik ook al het belang van bordspellen opduiken in literatuur over bijvoorbeeld werken aan executieve functies in de klas.
Dat is allemaal niet zo vreemd. Goede bordspellen zijn betaalbaar, vereisen geen schermen, stimuleren interactie en vragen vaak precies die vaardigheden die we ook op school belangrijk vinden: plannen, samenwerken, je beurt afwachten, omgaan met winst en verlies, en flexibel reageren wanneer de situatie verandert. Maar bieden ze ook echt een meerwaarde in een schoolcontext? Kunnen bordspellen meer zijn dan alleen een leuke afwisseling tussen de lessen door?
De voorbije jaren heb ik het al vaker gehad over onder andere de replicatiecrisis in psychologieonderzoek. Deze – volgens mij welgekomen – correctie, kun je moeilijk los zien van een ander fenomeen in wetenschap, namelijk ‘publish or perish’. Veel wetenschappers worden nog altijd sterk afgerekend op hun publicaties. Dat dit soms negatieve effecten heeft, werd al vaker beschreven. Maar dan heb ik het niet over de recente schandalen. Wel over een ander fenomeen waarbij enkel onderzoeken gepubliceerd of aangeboden worden met hogere kans op publisatie.
Onderzoekers spreken daarom al decennialang over het zogenaamde file drawer problem. Stel dat tien onderzoeksgroepen een interventie onderzoeken. Acht vinden weinig of geen effect, twee vinden een positief effect. Het is niet ondenkbaar dat vooral die twee laatste studies gepubliceerd raken. Soms omdat tijdschriften liever opvallende resultaten publiceren, soms omdat onderzoekers zelf minder geneigd zijn om nulresultaten uit te werken en in te dienen. Maar… zo ontstaat een vertekend beeld van de werkelijkheid.
Voor wie vertrouwd is met discussies over publicatiebias klinkt dit allemaal niet nieuw. Dat publicatiebias bestaat, weten we al langer. De interessante vraag is niet óf er studies in de schuif liggen, maar hoe groot die schuif is én wat er precies in die schuif zit
Schoolaanwezigheid staat opnieuw hoog op de agenda. De cijfers van afwezige leerlingen en studenten stijgen namelijk in verschillende landen. Er wordt vaak naar de coronapandemie gekeken als versneller van deze trend, onder meer door verstoorde routines en veranderende opvattingen over schoolaanwezigheid.
We weten al langer dat veel afwezigheden samenhangen met lagere leerprestaties, minder betrokkenheid bij school en een grotere kans op schooluitval later. De vraag is dus niet alleen waarom leerlingen afwezig zijn, maar ook wat scholen daar realistisch aan kunnen doen. Een nieuwe systematische review van Tarissa Hidajat en collega’s bracht daarvoor 37 studies samen die allemaal één element gemeen hebben: ze onderzochten initiatieven waarbij scholen en gezinnen samenwerkten om de aanwezigheid van leerlingen te verbeteren.
Tutoring heeft de voorbije jaren bijna een mythische status in het onderwijs gekregen, en ik beken: ik heb daar wellicht deels aan bijgedragen. Tijdens de coronapandemie werd het vaak door onderzoekers, beleidsmakers en onderwijsorganisaties naar voren geschoven als dé manier om leervertragingen aan te pakken. Daar waren ook goede redenen voor. Verschillende meta-analyses vonden effecten van ongeveer 0,30 tot 0,40 standaarddeviaties.Bovendien is tutoring een van de meest veelbelovende manieren om onderwijsongelijkheid te verkleinen. In onderwijsland zijn dat indrukwekkende cijfers en een cruciaal thema. Maar wat mogen we eigenlijk verwachten wanneer tutoring niet wordt uitgevoerd in een kleinschalige pilootstudie, maar op grote schaal in de praktijk op scholen?
Gisteren mocht ik het Education Festival in Den Haag openen. Voor één keer gaf ik geen keynote die vertrok vanuit een overzicht van onderzoek. Wel vertrok ik vanuit een reeks vragen die me al een hele tijd bezighouden. Hoe denken we eigenlijk over onderwijs? We hebben verschillende kaders. We hebben verschillende perspectieven. En dan bestaat het gevaar dat je een kader gaat toevoegen. Ja, terechte vrees. En toch, ik deed het lichtjes anders.
De weekendbijlage bij deze blog:
In 2021 schreef ik al eens over een studie van Uta Klusmann en collega’s die liet zien dat het welzijn van leraren niet alleen belangrijk is voor henzelf, maar ook samenhangt met wat er in de klas gebeurt. Nu verscheen er een nieuwe studie van grotendeels dezelfde onderzoeksgroep, die dat beeld bevestigt op een grotere en internationalere schaal. De onderzoekers gebruikten gegevens van 679 wiskundeleraren en meer dan 17.500 leerlingen uit acht landen, waaronder Duitsland, Japan, China, Chili en het Verenigd Koninkrijk.
Het uitgangspunt van de studie is eenvoudig. Leraren ervaren emoties tijdens het lesgeven. Soms genieten ze van hun werk, soms zijn ze boos of gefrustreerd. De vraag is of die emoties samenhangen met de kwaliteit van hun onderwijs en uiteindelijk ook met wat leerlingen leren.
“Ja, maar de context is anders.” Het is een reactie die ik regelmatig hoor en zelf ook schrijf wanneer onderzoek uit een ander land wordt besproken. Een studie uit Engeland? Andere context. Een studie uit de Verenigde Staten? Andere context. Ik twijfel zelf soms om onderzoek uit China of Japan te bespreken. Maar… voor je het weet, lijkt elk onderzoeksresultaat vooral een lokale curiositeit waar we elders weinig mee kunnen. Het is iets wat ik deze week al tijdens een vergadering de achillespees van evidence-informed onderwijs heb genoemd.
Tegelijk gebeurt het omgekeerde ook vaak. Dan wordt een bevinding uit één studie of één land vrij snel vertaald naar een algemene aanbeveling voor iedereen. Ook dat voelt niet helemaal juist.
Co-teaching en team-teaching is een beetje een persoonlijke frustratie van me. Populair onderwerp, maar wereldwijd relatief weinig onderzoek. Gelukkig dat men in Vlaanderen daar iets aan doet. In 2025 werd er een onderzoek gepubliceerd over een mogelijk leereffect. Dit onderzoek, als ik kijk naar het traject van het artikel, dateert wellicht uit dezelfde periode, maar werd pas nu gepubliceerd. Alles draait nu om de leerlingen die dagelijks in de les zitten. Hoe kijken zij naar teamteaching?