Sociale media en mentale problemen: missen we misschien een tussenstap?

Het is een hot topic in de media en ik schreef er zelf al vaker over: de relatie tussen sociale media en de mentale gezondheid van jongeren. Een mentale gezondheid die achteruitgaat en waarvoor we al langer naar verklaringen (bewust meervoud) zoeken. En wie op dit thema een eenvoudig antwoord zoekt, komt meestal bedrogen uit. Ja, ik kijk naar u, welbepaalde partijvoorzitter.

Deze zomer schreef ik over een Zweedse studie die ruim 3.000 jongeren gedurende vijf jaar volgde. Dit onderzoek vond dat de hoeveelheid tijd die jongeren op sociale media doorbrachten hun latere mentale gezondheid niet voorspelde zodra de onderzoekers rekening hielden met verschillen die al bij aanvang bestonden. Mijn conclusie toen: misschien kijken we te veel naar hoeveel jongeren sociale media gebruiken en te weinig naar wat ze er doen.

Een nieuwe studie van Alva Tang en collega’s voegt een nieuw puzzelstukje toe aan het verhaal. Ze tonnen dus niet aan dat sociale media toch depressie veroorzaken. Ze benaderden dit vraagstuk vanuit een andere hoek. Misschien moeten we niet alleen kijken naar hoeveel jongeren sociale media gebruiken, maar ook naar veranderingen binnen dezelfde jongeren. Misschien is er een soort van mogelijke tussenstap tussen sociale media en mentale issues? De onderzoekers vermoeden dat die er is, namelijk cognitieve controle.

Lees verder →

Is schrijven echt de beste manier om te leren denken?

Een van de grote zorgen rond generatieve AI in het onderwijs gaat over schrijven, of beter het evalueren van schrijven. Als leerlingen en studenten hun teksten door ChatGPT of een andere AI kunnen laten neerpennen, hoe weten we dan nog zeker of ze zelf wel of niet hebben nagedacht? Het leidt ondertussen tot allerlei oplossingen: meer examens in gecontroleerde omstandigheden, software die het schrijfproces volgt, of mondelinge verdedigingen, enzovoort.

Maar een opiniestuk uit de New York Times dat gisteren met mij gedeeld werd via sociale media formuleert een provocerende gedachte. De auteur, Joe Cruz, draait de redenering om: wat als we veel te gemakkelijk aannemen dat schrijven de beste manier is om te leren denken? Misschien moeten we niet proberen het oude essay, koste wat het kost, tegen AI te beschermen. Nee, laten we veel meer gebruikmaken van gesprekken, discussies en mondelinge examens. Daar moet een student immers ter plekke uitleggen, reageren, argumenteren en verdedigen. Het is een interessante, al niet noodzakelijk originele gedachte. Alleen struikelde ik over een van de argumenten waarmee Joe Cruz zijn stelling verdedigt.

Lees verder →

Wat is beter dan 1 nieuwe leidraad rond taal? Juist, 2 nieuwe leidraden!

Groot nieuws van het Leerpunt-front! We publiceerden deze week twee nieuwe leidraden. Beide rond taal, een gericht op kleuteronderwijs, een op de lagere school!

Lees verder →

OESO: Minder leerlingen, maar daarom nog niet minder lerarentekort

Het was bij het begin van het schooljaar onderwijsnieuws, de druk op het lerarentekort blijkt wat te milderen. Is het door de besparingen? Is het door de demografische evoluties? Of misschien komt het door de slabakkende economie waardoor mensen meer voor de veilige haven van het onderwijs kiezen? Dat eerste kan, dat laatste lijkt zich toch niet te vertalen in de inschrijvingscijfers aan de lerarenopleidingen en dat twee, daar moet ik vandaag bij stilstaan.

Het klinkt namelijk bijna alsof dan de oplosing vanzelf zal komen. Veel landen kampen met een lerarentekort, maar tegelijkertijd worden er wereldwijd steeds minder kinderen geboren. Minder kinderen betekent minder leerlingen, minder leerlingen betekent minder leraren nodig en dus zou het lerarentekort op termijn toch minstens gedeeltelijk vanzelf moeten verdwijnen? Nou, nee.

Lees verder →

Dit was het onderwijsnieuws! Rinke en ik kijken terug op september 2026: lezen in Singapore, feedback, in het hoofd van de wetenschapper en meer

Elke maand nemen Rinke en ik het meest opvallende onderwijsnieuws van de voorbije maand door. Deze september 2026 aflevering: geld verdienen met lezen in Singapore, een verontrustend welzijnsonderzoek bij jongeren, feedback die niemand gebruikt, en een kijkje in de keuken van wetenschappers die een beroemd experiment proberen te herhalen.
Wat komt er aan bod:

Lees verder →

Kinderboeken vertellen over veel emoties, maar tonen vooral kalmte en geluk

Een personage is bang. Of boos. Of verdrietig. Dit wordt duidelijk in de tekst. Maar kijk je vervolgens naar de bijbehorende illustratie, dan is de kans behoorlijk groot dat je iemand ziet die… rustig of gelukkig kijkt. Dat is de opvallende uitkomst van een nieuwe NBER-working paper van Anjali Adukia en collega’s. De onderzoekers bekeken hoe emoties worden weergegeven in Amerikaanse schoolboeken en in bekroonde kinderboeken. Het onderwerp is dus kortgezegd de congruentie tussen woord en beeld.

Lees verder →

Waarom zijn er nu meer diagnoses van ADHD en autisme?

Het is de basis voor discussies over overdiagnose. Heel soms lees je mogelijke verklaringen die eerder op samenzweringstheorieën lijken. Toch is het een feit: er worden vandaag veel meer kinderen en jongeren gediagnosticeerd met ADHD of autisme dan pakweg tien of twintig jaar geleden. Zo is in Denemarken het aantal diagnoses van beide stoornissen tussen 2000 en 2024 zelfs meer dan verdrievoudigd. Waarom begin ik over Denemarken? Een nieuwe studie van Magnus Elias Tarp en collega’s in JAMA Psychiatry levert een interessant puzzelstukje voor de vraag: waarom?

Zijn er daadwerkelijk meer kinderen met ADHD en autisme? Zijn we er beter in geworden om ze te herkennen? Is de drempel voor een diagnose veranderd? Of stellen de eisen van school en samenleving kinderen met bepaalde kenmerken tegenwoordig sneller voor problemen? Ik kan je nu al meegeven dat de onderzoekers er niet in slaagden  de Waarom-vraag definitief te beantwoorden. Hun werk levert wel een behoorlijk interessant stukje van de puzzel op. Hun belangrijkste bevinding kun je misschien zo samenvatten: niet alleen het aantal diagnoses is veranderd, ook wie een diagnose krijgt, lijkt te zijn veranderd. Maar lees vooral verder.

Lees verder →

Hoe pakken leerkrachten die zeer goed zijn in inclusief onderwijs het aan?

Dit is een behoorlijk indrukwekkende studie van Petr Svojanovský en collega’s, gepubliceerd in Learning and Instruction, waarbij je je niet mag blindstaren op de steekproef. Die lijkt namelijk relatief klein, met in totaal 2 scholen, 42 leerlingen, 6 leraren en 2 onderwijsassistenten. Maar de onderzoekers wilden weten hoe leraren die sterk zijn in inclusief onderwijs omgaan met de verschillen tussen alle leerlingen in hun klas en kozen hierbij voor een etnografische aanpak.

Dit betekent concreet dat ze iedereen een volledig schooljaar volgden met wekelijks onderzoek, 290 uur observatie, 167 interviews en geschreven materiaal van alle 42 leerlingen. Ze observeerden  in totaal 218 uur lessen en nog eens 72 uur andere schoolactiviteiten. Dat is nogal uitputtend in de verschillende betekenissen van het woord!

Lees verder →

Lectuur op zaterdag: hoe kinderen een sociale media verbod omzeilen, wiskundigen niet blij, warme relaties, autodubbing op YouTube en auto’s uit NY uit 1974 tot 1976

De weekendbijlage bij deze blog!

Lees verder →

Een ander mogelijk negatief effect van zittenblijven: je later loon

Zittenblijven is onderwerp waar ik al vaak over heb geschreven. Het is ook iets waar je in Vlaanderen en bij uitbreiding België, heftige discussies over kan voeren. Tegelijk is de consensus onder wetenschappers behoorlijk eenduidig. Het is niet de beste optie. Ik weet dat er ook wetenschappelijke tegenstemmen zijn. Tegelijk kun je niet voorbij de vraag gaan of deze relatief dure maatregel steeds de beste optie is. Dit terwijl versnellen – wat we minder doen en vaak negatiever over praten – wel degelijk net een positief effect kan hebben. Waarom begin ik hier vandaag over? Een nieuwe studie van Jiee Zhong van de universiteit van Miami voegt aan de hele discussie een opvallende mogelijke extra dimensie toe. Wat blijkt namelijk? Leerlingen die op jonge leeftijd blijven zitten, verdienen als jongvolwassenen mogelijk ook minder!

Lees verder →