Lectuur op zaterdag: 2 zussen, een tirannieke kok en misdaad (en veel meer)

De weekendbijlage bij deze blog:

Tot slot: wat betekenen de protesten in Hong Kong voor de tieners op school?

Opinie: Er zit meer in een canon-discussie dan je denkt

Dit stuk verscheen gisteren op DeMorgen.be:

In de startnota voor de onderhandelingen voor een Vlaamse regering staat er een voorstel voor een canon, een lijst van ankerpunten uit de Vlaamse cultuur en geschiedenis die leerlingen en nieuwkomers moeten kennen.

En dat hebben we geweten. De voorbije dagen amuseerde Twitter zich met de nodige grappen, verzamelden media mogelijke invullingen en rolden historici over elkaar heen om het idee af te schieten. Toch zit er meer in een canon-discussie dan je denkt.

Eerste punt van discussie: hoe belangrijk vinden we kennis in het onderwijs? Bij de opstelling van de eindtermen was er al een kentering zichtbaar, waarbij kennis terug meer naar de voorgrond werd geschoven. Het is een discussie wereldwijd tussen onderwijsonderzoekers, maar zeker onder cognitieve psychologen kan je horen hoe je zonder een kennisbasis niet tot meer algemene denkvaardigheden zoals kritisch denken kan komen. Kritisch zijn zonder feitelijke kennis is gewoon lastig doen.

Moet die kennis dan in een officieel curriculum vastgelegd worden of kunnen leraren, scholen of koepels dit zelf bepalen? Die vraag brengt ons bij een tweede punt: wie bepaalt wat er in de klas aangebracht wordt? In Vlaanderen hebben we een lange traditie van grote autonomie binnen het onderwijs. Er zijn (vooralsnog) nauwelijks centrale examens. Er waren eindtermen die enkel gebruikt werden om de kwaliteit van de scholen te monitoren, en die eindtermen waren vaak zo vaag opgesteld dat de verschillen tussen scholen nog behoorlijk groot kunnen zijn. Tegelijk toonden nogal wat politici zich gefrustreerd omdat ze vinden dat de scholen niet echt autonoom zijn, maar te veel afhangen van koepels en netwerkorganisaties enerzijds, en handboekenuitgevers anderzijds. Die machtsstrijd om wat er in de klas meegegeven wordt, is al zeer oud, maar het is duidelijk dat een deel van de politici rond de onderhandelingstafel de macht van die koepels, netwerkorganisaties en uitgevers graag wil zien verminderen. Dat de regelmatige evaluaties uit de startnota ‘netoverschrijdend’ zouden moeten zijn, is hier wellicht ook niet vreemd aan.

Verborgen Waarden

Het derde punt is niet de canon an sich, maar de reden waarom. Er zou moeten gewerkt worden aan een Vlaamse identiteit. Dit is een waarde die men via het onderwijs zou willen doorgeven, of beter zou willen proberen door te geven. Veel mensen buiten het onderwijs leken de voorbije dagen opeens te beseffen dat in onze scholen niet enkel kennis en vaardigheden aangeleerd worden, maar dat onze kinderen er ook vorming krijgen. In alles wat je in de klas doet, zitten er namelijk waarden verborgen. Van de teksten die een leerkracht kiest om te gebruiken in de les, over werken aan democratische houding tot bijvoorbeeld aandacht voor het milieu door het door de vingers zien van klimaatspijbelen. Het zijn allemaal voorbeelden van waarden. Het zijn zaken die we blijkbaar als leraar, school of samenleving meer waardevol vinden dan andere die het curriculum niet gehaald hebben.

Meer nog, het is onmogelijk om waarden-loos les te geven. Als het gemeenschapsonderwijs neutraal moet worden, wat je zou kunnen begrijpen als het helemaal niet meegeven van waarden, dan is dat op zich ook het meegeven van de zeer duidelijke waarde van neutraliteit.

Er zijn verschillende valkuilen bij waardenonderwijs waarvan we de uitersten beter mijden. Het ene uiterste is indoctrinatie, het andere uiterste is enkel onbewust en ondoordacht waarden meegeven. Het voorstel tot een canon heeft ten minste al de verdienste dat de tweede optie rond het thema identiteit moeilijk wordt. Het is dus positief dat we als samenleving discussiëren over welke waarden we onze kinderen al dan niet willen meegeven.

Dergelijke discussies passen bij het denken van politiek filosofe Hannah Arendt, momenteel een belangrijke inspiratiebron binnen de pedagogiek. Volgens haar heeft onderwijs een bewarende of conserverende taak. Hiermee bedoelde ze dat elke generatie moet nadenken over wat ze hun kinderen willen meegeven. Ik vermoed dat weinig mensen bijvoorbeeld zullen vinden dat onze kinderen ijkpunten in de geschiedenis zoals de twee wereldoorlogen niet moeten kennen. Besef echter dat ook dit een keuze is met regionale nuances waarbij de ‘grote oorlog’ in Vlaanderen eerder de eerste is, terwijl het ietsje verder, in Nederland, eerder de tweede is.

Cruciaal is dat Arendt er wel aan toe voegde dat dergelijk ‘bewaren’ nodig is opdat de volgende generatie zijn eigen keuzes kan maken. Los van de vraag of die keuze vastgelegd moet worden in een canon, is het duidelijk dat die keuzes daarom beter nooit in steen worden gehouwen.

Google lanceert plagiaatchecker voor onderwijs zonder eigenaar te worden van je teksten

Google kondigde net originality reports aan, een tool om na te gaan of de taken van je leerlingen wel origineel genoeg zijn om eigen werk te kunnen zijn. De tool wordt een onderdeel van Google Classroom, maar ook van het ook al nieuwe Google Assignments, een takentool die ontworpen lijkt voor leerkrachten die Google Classroom niet gebruiken.

Het belangrijkste is wellicht deze passage – die haaks staat op sommige andere plagiaat-software:

Your content belongs to you and your students

Student work that has been scanned with the tool is not retained or owned by Google. We search for what’s publicly available on the web. In the future, we plan to add an option for schools to have a private repository of student submissions – that they own – so instructors can see peer-to-peer matches.

Sommige clichés over Aziatisch onderwijs blijken meer genuanceerd

Als we het hebben over onderwijs in Azië, krijg je al snel beelden van traditioneel onderwijs met weinig inspraak van de leerlingen. En ja, ze scoren wel goed op memoriseren, maar de rest zal wel minder zijn en het welbevinden laag. Dat laatste leek ondersteuning te krijgen met het bericht dat Singapore het aantal centrale examens wil afbouwen. Toch stel ik het wellicht te scherp, of beter: onderzoek toont zeker nuance.

Deze zomer bleek al dat het ervaren schoolklimaat op deze scholen niet zo slecht was in vergelijking met de VS. Via Daniel Willingham ontdekte ik nu een andere studie die toont dat memoriseren bij Aziatische leerlingen wel degelijk een grote rol speelt, maar… ze gebruiken meestal verschillende methodes:

In general, the present study showed that East Asian students combine memorization with metacognitive strategies in mathematics learning and that they also adopt different mixtures of memorization and metacognitive strategies. Among the students who used more metacognitive strategies and less memorization, their mathematics performance was higher than students who used more memorization and less metacognitive strategies. Moreover, most East Asian students reported using multiple learning strategies for learning mathematics. The combined use of metacognitive strategies and elaboration is the most effective learning strategy for mathematics performance, following by the combined use of metacognitive strategies and memorization. Thus, it appears that the role of metacognitive strategies seems to be important for students’ achievement in mathematics.

Belangrijke beperkingen: zelfrapportage, data uit 2012.

Abstract van het onderzoek:

This study examined learning strategy use in mathematics among East Asian students in East Asian educational systems. By employing latent class analysis on the Programme for International Student Assessment (PISA) 2012 data, we found four classes of learning strategy types, namely memorization with metacognitive strategies (17.49%), metacognitive strategies with memorization (50.70%), elaboration only (10.33%), and metacognitive strategies with elaboration (16.47%). The results showed that the majority of the students in all seven East Asian educational systems belonged to the ‘metacognitive strategies with memorization’ class, and most students adopted more than one type of learning strategy when learning mathematics. Additionally, students who reported the use of metacognitive strategies along with either memorization or elaboration showed higher mathematics achievement. We conclude that the cognitive processes employed by students of East Asian backgrounds are more complex and nuanced than the previous perception that they relied heavily on memorization.

Wat staat er in de startnota voor de onderhandelingen Vlaamse regering over onderwijs (en wat niet)

Bart De Wever gaf de startnota voor de onderhandelingen van een tweede Zweedse regering vrij. Onderwijs krijgt daarin een prominente plaats vroeg in de nota. Wat staat er?

Het Vlaamse onderwijs heeft altijd tot de top behoord en dat moet zo blijven. Het streven naar excellentie – het maximale halen uit de talenten van elke leerling – moet primeren boven een verkeerd begrepen gelijkheidsstreven dat leidt tot nivellering en niveauverlaging. Met regelmatige, gevalideerde netoverschrijdende proeven en aangescherpte eindtermen verhogen we de kwaliteit van ons onderwijs. Met verplichte taalbadklassen Nederlands voor kinderen die daar nood aanhebben, vermijden we leerachterstand en schooluitval. We versterken het kleuter- en lageronderwijs. In het secundair onderwijs waken we erover dat het huidige aanbod van onderwijsvormen, ASO, TSO, KSO en BSO, gegarandeerd blijft. De getrapte studiekeuze vanaf het tweede jaar behouden we. We geven weer vertrouwen aan leerkrachten en directies, verminderen hun administratieve taken en herstellen het respect voor de leraren en de klassenraad. We investeren fors in aantrekkelijke schoolgebouwen en in extra capaciteit, vooral inhet secundair onderwijs. We schaffen de dubbele contingentering in het hele leerplichtonderwijs af en geven ouders opnieuw maximale vrijheid in de schoolkeuze voor hun kinderen. Aan de doelstellingen van het M-decreet geven we voortaan een pragmatische invulling: inclusief onderwijs indien haalbaar, kwaliteitsvol buitengewoon onderwijs indien meer aangewezen.Daarover beslissen leerkrachten en schooldirecties in overleg met de ouders.

*UPDATE* An Vermeulen wees me terecht er op dat er nog 2 elementen extra in de tekst staan die ook niet onbelangrijk zijn:

  • In het officieel onderwijs voeren we de levensbeschouwelijke neutraliteit in voor leerkrachten en leerlingen. 
  • Om het identiteitsbesef van de jongere generatie te bevorderen, stellen we in navolging van Nederland een Vlaamse canon op, een lijst van ankerpunten uit onze Vlaamse cultuur en geschiedenis, die Vlaanderen als Europese natie typeren en die onze leerlingen op school en nieuwkomers in onze inburgeringscursus moeten kennen

In feite ogenschijnlijk weinig verrassends, met zaken waar oa de N-VA al lang op hamert:

  • Afschaffing dubbele contigentering
  • Herbekijken M-decreet
  • Behouden ASO, TSO, KSO en BSO
  • Verminderen planlast (zelden iemand voor verhogen planlast horen pleiten, trouwens).
  • Neutraliteit (minder verrassend als je buiten onderwijs kijkt.

Maar tussen de regels zitten er ook wel verrassingen:

  • De regelmatige, gevalideerde netoverschrijdende proeven stonden al in het masterplan SO van Pascal Smet, maar hier staat expliciet netoverschrijdend. Het Katholiek onderwijs kondigde al zelf een dergelijke toets aan op het einde van de eerste graad, maar wie zal deze organiseren? Is dit een aankondiging van centrale examens? Waarvoor zullen deze gebruikt worden? Ik kan me inbeelden dat bvb CD&V hier moeite mee kan hebben.
  • “De getrapte studiekeuze vanaf het tweede jaar behouden we.” Dit is in feite erkennen dat de studiekeuze de factor nu ligt op 13 jaar in het tweede jaar van de eerste graad die je nu in feite geen brede graad meer kan noemen, maar een beetje breed eerste jaar. Het is een opvallend zin, bekeken in de loop van de geschiedenis.
  • De canon als middel (iets waar nu al veel discussie over is op Twitter)

Het is ook altijd belangrijk te kijken wat er niet expliciet in staat:

  • Opvallend weinig aandacht voor dossiers waarvan verschillende waarnemers aangeven dat ze net cruciaal zullen worden de komende jaren:
    • lerarentekort en lerarenopleiding (het respect voor leraren moet wel hersteld worden, maar hoe?)
    • inhoud basisonderwijs
  • Hoger onderwijs wordt wel indirect vermeld met investeringen in onderzoek, maar verder komt het er nogal bekaaid van af qua aandacht.

Nu, dit alles is maar een startnota voor de komende onderhandelingen en ik kan me inbeelden dat er wellicht nog teksten klaar liggen met meer details.