Waarom kampen steeds meer jongeren met mentale problemen? Het is een vraag die regelmatig terugkeert in media, beleid, onderzoek en ook deze blog. Mijn boodschap is tot nu toe dat het zelden eenvoudig en eenduidig blijkt. Sociale media, slaaptekort, prestatiedruk, economische onzekerheid, veranderende verwachtingen, diagnostiek, maatschappelijke gebeurtenissen zoals corona… Het lijstje mogelijke verklaringen is ondertussen lang. Nieuwe onderzoeksresultaten die ik vond via Dirk Van Damme, suggereren dat we misschien nog een extra element aan die lijst mogen toevoegen: perfectionisme.
Categorie archief: Thuis
Onderwijsbeleid is gezinsbeleid: wat kan werken tegen schoolafwezigheid?
Schoolaanwezigheid staat opnieuw hoog op de agenda. De cijfers van afwezige leerlingen en studenten stijgen namelijk in verschillende landen. Er wordt vaak naar de coronapandemie gekeken als versneller van deze trend, onder meer door verstoorde routines en veranderende opvattingen over schoolaanwezigheid.
We weten al langer dat veel afwezigheden samenhangen met lagere leerprestaties, minder betrokkenheid bij school en een grotere kans op schooluitval later. De vraag is dus niet alleen waarom leerlingen afwezig zijn, maar ook wat scholen daar realistisch aan kunnen doen. Een nieuwe systematische review van Tarissa Hidajat en collega’s bracht daarvoor 37 studies samen die allemaal één element gemeen hebben: ze onderzochten initiatieven waarbij scholen en gezinnen samenwerkten om de aanwezigheid van leerlingen te verbeteren.
Leren van fouten verandert met de leeftijd
We maken allemaal fouten. Nee, echt. Als we iets berekenen, bij het schrijven van een e-mail, of in een gesprek met iemand. Je kan dan denken dat je het juiste antwoord weet en dan zien dat je toch mis blijkt te zitten. Maar wat gebeurt er eigenlijk nadat we een fout maken? En verandert dat naarmate we ouder en misschien wijzer worden?
In een nieuwe studie van onderzoekers van KU Leuven en de Universiteit van Graz onderzochten Eveline Jacobs en collega’s precies dat. Meer dan vierhonderd deelnemers, van 7-jarige kinderen tot volwassenen, kregen rekentaken voorgeschoteld waarbij de onderzoekers niet alleen keken naar de juiste antwoorden, maar ook naar hoe mensen reageren wanneer ze een fout maken.
Moeten jongeren allemaal hetzelfde denken?
Mark Elchardus schreef voor de weekendkrant van De Morgen een column over de resultaten van De Foto van Vlaanderen. Niet weer, denk je misschien, maar hij stelt enkele pertinente vragen, waarvan voor mij de belangrijkste is: hoe ver reikt het recht van jongeren op een eigen mening?
🎧 Gaat je brein echt rotten van brainrot?
De Universiteit van Nederland gaat in op Brainrot.
Van ronddraaiende katten tot Italiaans sprekende AI-wezens: overspoelen brainrotvideo’s ook jouw TikTok en Instagram? Met honderden miljarden views behoort het tot de populairste content op social media. De naam ‘brainrot’ verwijst ook naar wat die video’s met je brein zouden doen: je brein langzaam laten wegrotten. In deze aflevering vertelt ontwikkelingspsycholoog en hersenonderzoeker Wouter van den Bos van de Universiteit van Amsterdam wat brainrot doet met je ontwikkeling, waarom het verslavend is, en of je brein er ook echt van gaat rotten.
Al snel geeft hij het verlossende antwoord: Nee, maar is er een maar? Ja!
Even dieper kijken in het UNICEF-rapport over kinderen en ongelijkheid
Vorige week publiceerde UNICEF een onderzoek naar ongelijkheid wereldwijd. Er was aandacht in de media, maar ik heb nu zelf het rapport doorgenomen en wil kijken of we nog meer kunnen leren. Wat vooral opvalt in dit UNICEF Innocenti-rapport is dat Vlaanderen/België op papier behoorlijk goed scoort (mag ook gezegd woden), maar tegelijk enkele klassieke Belgische spanningen bevestigt: relatief goede gemiddelden, maar ook duidelijke sociale verschillen.
Wat kunnen scholen effectief doen tegen haatspraak?
Haatspraak is al langer dan vandaag ook een onderwijsprobleem geworden. Niet alleen online, maar ook op school krijgen leerlingen ermee te maken. Ze horen racistische opmerkingen, seksistische memes, homofobe grappen of vernederende commentaren over religie, afkomst of gender. Dat laatste bleek ook nog deze week met het onderzoek van de VRT. En hoewel scholen vaak de plek zijn waar zulke spanningen zichtbaar worden, zijn ze tegelijk ook een van de weinige plaatsen waar je er systematisch iets aan kan doen.
Een nieuwe systematische review van Kansok-Dusche en collega’s bracht 27 schoolprogramma’s rond haatspeech in kaart en onderzocht welke kenmerken kwaliteitsvol en potentieel effectief lijken. Wat interessant is aan deze review, is dat de onderzoekers niet alleen naar wetenschappelijke criteria keken, maar ook expliciet leraren en leerlingen bevroegen over wat volgens hen werkt in de praktijk.
Waarom studentenwelzijn niet alleen over weerbaarheid gaat
Deze week gaf ik in Geel een lezing over welbevinden, motivatie en weerbaarheid. Maar toen ik achteraf naar huis reed, besefte ik dat er iets ongemakkelijks kan zitten in hoe we vandaag over studentenwelzijn spreken met de aandacht voor “weerbaarheid”, “grit”, “coping” of “resilience”. Alsof de belangrijkste vraag wordt hoe studenten beter leren omgaan met druk. Minder vaak stellen we de omgekeerde vraag: hoeveel van die druk wordt eigenlijk mee geproduceerd door de context waarin studenten studeren? Misschien omdat we daar weinig aan kunnen veranderen?
Een podcast over media, opvoeding en team nuance
Ik was te gast bij de podcast van Digisaurus met Davy, Freek en Wouter over media en opvoeding:
Kinderen worden niet geboren als een onbeschreven blad, maar als een ongeordende, overvolle boekenkast
Het is letterlijk een eeuwenoude discussie. Worden kinderen geboren als een onbeschreven blad? Of ligt alles al vast vanaf de start? Het zijn twee posities die elkaar al eeuwen afwisselen, meestal in iets modernere verpakking, van behaviorisme tot inzichten uit genetica. De ene legt de nadruk op omgeving en ervaring, de andere op aanleg en biologie.
Alleen… ze kloppen allebei niet echt. Vaak is er sprake van interactie en versterken nature en nurture elkaar. Maar een nieuwe studie in Nature Communications bevestigt een andere kijk.
Victor Vargas-Barroso en collega’s keken naar de ontwikkeling van het hippocampale geheugensysteem en schetsen een beeld dat moeilijk in een van beide klassieke kaders past. Wat de onderzoekers daar zien, is geen leeg begin dat langzaam wordt ingevuld. Integendeel. Het netwerk start relatief dicht en weinig gestructureerd, en evolueert vervolgens naar iets dat tegelijk schaarser en beter georganiseerd is . Of, in hun woorden: eerder een tabula plena dan een tabula rasa. Dit idee is op zich niet nieuw, maar deze studie maakt het scherper en concreter door te tonen hoe die overgang er functioneel uitziet in het brein.