Boer Charel, Steven Pinker, thermodynamica en onderwijs

Deze grap hoorde ik ooit als kind:

Een oude pastoor loopt door de velden en ziet daar boer Charel hard aan het werk op zijn land. De pastoor kijkt een tijdje hoe de man zwoegt.
“Boer Charel, uw land ligt er mooi bij. Groeit alles een beetje?”
“Zeker, mijnheer pastoor, zeker.”
“Gods werk is toch fantastisch, nietwaar boer Charel.”
“Wel, mijnheer pastoor, kijk eens achter u naar dat veld.”
De pastoor kijkt naar het verwilderde stuk land achter hem.
“Ja, boer Charel, wat is daar mee?”
“Daar heb ik God alleen laten werken.”

Moest spontaan aan deze grap denken toen ik gisteren Steven Pinker de drie belangrijke inzichten hoorde opsommen die volgens hem de Verlichting gemist hebben, gewoon omdat ze er nog niet waren. Het ging over de evolutietheorie, informatie en een woord dat ik niet kende: entropie.

Wat is entropie, beste Wikipedia?

Entropie (S) is een belangrijk begrip in de thermodynamica. Het is op het fundamenteelste niveau een maat voor de wanorde of de ontaarding in een systeem, of liever de waarschijnlijkheid, als het aantal mogelijke moleculaire configuraties van een macroscopische toestand (in termen van macroscopische grootheden druk, temperatuur, etc.) gedeeld door het totale aantal mogelijke moleculaire configuraties. Een toestand waarin macroscopische grootheden als druk en temperatuur ongelijk verdeeld zijn over een volume heeft in het algemeen veel minder realisatiemogelijkheden dan één met een gelijkmatige verdeling. De ongelijke verdeling van macroscopische grootheden in een geïsoleerd systeem (dat wil zeggen met een vast volume, zonder dat er energie in of uit kan) neigt dus op statistische gronden tot afvlakken van die ongelijkmatigheden. Een formele manier om dit uit te drukken is de tweede wet van de thermodynamica. Het begrip entropie werd geïntroduceerd door Rudolf Clausius.

Pinker vatte het gisteren als volgt samen: systemen die niet begeleid of gecontroleerd worden, ontaarden in chaos.

“The ultimate purpose of life, mind, and human striving: to deploy energy and information to fight back the tide of entropy and carve out refuges of beneficial order.”

Alles wil zichzelf afbreken en herleid worden tot meer chaos, wij als mens willen meer orde brengen.

De link met onderwijs leek me niet ver te zoeken. Behalve dat onderwijs mensen helpt wapenen tegen de ‘golf van entropie’, kan het ook iets zijn dat een beetje leerkracht herkent. Chaos ontstaat (of kan ontstaan) als je leerlingen niet genoeg structuur of middelen tot structuur geeft.

Het is geen toeval dat Pinker stelde dat de Verlichting het concept bijna ontdekte, maar nog net niet kende. Het staat namelijk haaks op het Romantisch denken van bijvoorbeeld Rousseau die meester Charel liefst niet het land zou zien bewerken of ordenen.  Het maakt ook duidelijk waarom Pinker tongue in cheek meegaf dat het de reden is waarom intellectuelen en zeker ‘progressieve‘ intellectuelen net geen vooruitgang willen zien. Dat laatste nuanceerde hij in het gesprek achteraf tot “veel intellectuelen”.

Toch me de komende tijd me wat meer in dit concept verdiepen in relatie tot onderwijs.

Een gedachte over “Boer Charel, Steven Pinker, thermodynamica en onderwijs

  1. Men is afgestapt van de definitie van entropie als de “hoeveelheid wanorde” omdat dit tot te veel misverstanden leidde. “Wanorde” heeft in het dagelijks taalgebruik een compleet andere definitie dan in de thermodynamica. Om die reden is men het beginnen uitleggen als “graad van verspreiding van energie”. De tweede wet van de thermodynamica stelt dat elk systeem streeft naar een spontane verspreiding van de energie. IJs zal in een warme omgeving bijvoorbeeld smelten tot het dezelfde temperatuur heeft als die omgeving, tenzij men continu energie gebruikt om het bevroren te houden. Overal een identieke temperatuur betekent een maximale verspreiding van de energie.
    Het lijkt me redelijk onwaarschijnlijk dat men het begrip entropie (in de thermodynamische betekenis – is er een andere?) werkelijk kan toepassen op leren en ontwikkeling… Ik ben slechts bereid om deze mening te herzien indien een professor thermodynamica me zegt dat het wel degelijk toepasbaar is en me uitlegt waarom 🙂

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.