Gisteren deelde Carl Hendrick deze studie en zijn post werd onmiddelijk behoorlijk gedeeld, soms met vergaande conclusies. Toch even zelf kijken. Vraag leerkrachten wat ze van gestandaardiseerde of centrale toetsen (niet noodzakelijk synoniemen) vinden en de kans is groot dat ze beginnen te zuchten. Begrijpelijk. Het idee dat je als leraar moet lesgeven “voor de test” – ook wel teaching to the test genoemd – wordt al jaren geassocieerd met slechter onderwijs, minder creativiteit, en vooral: gedemotiveerde leerlingen.

Maar klopt dat beeld wel?

Een recent grootschalige longitudinaal studie uit Oostenrijk, gebaseerd op gegevens van zowat 1900 middelbare scholieren, werpt nieuw licht op die aanname. En het is – zoals vaak – genuanceerder dan je zou denken.

De onderzoekers gingen na of leerlingen meer teaching to the test ervaren naarmate de eindtoets dichterbij komt (spoiler: ja), en of dat invloed heeft op hun motivatie (spoiler: ja, maar niet zoals je verwacht).

Leerlingen die in het laatste jaar meer testgerichte lespraktijken waarnemen – zoals oefenen met oude examens of uitleg over hoe leerstof in de toets zal terugkomen – geven aan dat hun motivatie op sommige vlakken stijgt. Intrinsieke motivatie, het belang dat ze aan het vak hechten én het nut dat ze erin zien, nemen toe. Jawel: meer motivatie, niet minder.

Iets wat ik zelf ook niet onmiddellijk verwachtte. Want jarenlang werd gezegd dat teaching to the test saai en repetitief is, en dus funest voor motivatie. Maar misschien willen leerlingen wél weten waar ze aan toe zijn. Misschien geeft het oefenen met examenvragen een gevoel van grip. Misschien is testgericht lesgeven gewoon… ook lesgeven.

Maar er zijn natuurlijk ook kanttekeningen. De studie kijkt alleen naar het vak Engels, in één type middelbare school (de Oostenrijkse “Gymnasium”), en alleen naar de perceptie van leerlingen. En ja, perceptie is belangrijk – maar het zegt niet alles over wat er écht in de klas gebeurt. Ook viel de schaal voor “nut” (utility value) qua betrouwbaarheid wat tegen, en werd zelfvertrouwen (self-efficacy) gemeten op een manier die mogelijk niet perfect aansloot bij het grotere examenmoment.

Dus nee, dit onderzoek maakt niet ineens van teaching to the test een wondermiddel. Maar het relativeert wel het idee dat het per definitie schadelijk is.

Dat motivatie niet per se lijdt onder een focus op examens. Dat leerlingen een heldere structuur soms waarderen. En dat we als onderwijsprofessionals misschien minder bang hoeven zijn voor een beetje testgerichtheid – zolang we het met mate en met zorg doen.

Want zoals met zoveel dingen in het onderwijs: het hangt ervan af hoe je het aanpakt. Teaching to the test hoeft geen zwart-wit verhaal te zijn. En soms blijkt grijs dus verrassend motiverend.

Abstract van het onderzoek van Muth en Lüftenegger:

Despite widespread concerns that teaching to the test (TTT) as an (excessive) test preparation strategy undermines students’ motivation, research has mainly focused on teacher statements and associations with achievement. Studies examining whether perceived TTT increases as exams approach and how this impacts students’ motivation are lacking. Using Expectancy-Value Theory, this study longitudinally investigates changes in perceived TTT and academic motivation among N = 1855 secondary school students nearing graduation. Latent change score models revealed a significant increase in intrinsic motivation, importance, and grade self-efficacy but no influence of initial perceived TTT on motivational development. Perceived TTT increased significantly from grade 11 to 12, predicting changes in intrinsic motivation, importance, and utility but not perceived cost or self-efficacy. These findings challenge the belief that TTT inherently harms motivation, suggesting it may enhance some aspects of motivation when used strategically before exams. However, more studies are needed to understand the underlying mechanisms fully.