Vandaag stelde de onderwijsinspectie hun jaarlijkse onderwijsspiegel voor en zoals het hoort reflecteert deze niet alleen, maar confronteert een blik in de spiegel ook wel. In plaats van brede overzichten kiest deze versie voor focus en verdieping: op de klasvloer en op leerlingenbegeleiding. En het beeld dat naar voren komt, is tegelijk herkenbaar, scherp en urgent.

Het begint bij de cijfers. Slechts 54% van de doorgelichte instellingen kreeg een volledig gunstig advies. 31% kreeg een gunstig advies met werkpunten, en 15% kreeg een ongunstig advies. In het basisonderwijs heeft 64% van de scholen werkpunten voor leerlingenbegeleiding; in het secundair is dat 48%. Een negatieve beoordeling voor leerlingenbegeleiding kwam voor bij 49 basisscholen en 6 secundaire scholen. En de aanwending van GOK-middelen? In 24% van de basisscholen en 11% van de secundaire scholen bleek die onvoldoende transparant, doelgericht of doeltreffend.

Ook op het vlak van onderwijskundig beleid is er werk aan de winkel. 63% van de basisscholen en 67% van de secundaire scholen voldoen niet aan de verwachting. In het secundair scoort zelfs 54% zwak op de cyclische evaluatie van kwaliteit.

De praktijkgerichte publicaties die de Onderwijsspiegel 2025 aanvullen, geven extra inkijk in wat er echt leeft op schoolniveau. Ze brengen concrete observaties en aanbevelingen samen, en laten ook leraren en experts aan het woord. Wat opvalt? In zowel het basis- als secundair onderwijs lukt het scholen onvoldoende om hun onderwijskundig beleid door te vertalen naar een samenhangende klaspraktijk. Zo blijft dat beleid in 63% van de basisscholen en 67% van de secundaire scholen onder de verwachting. De afspraken zijn vaak versnipperd, vrijblijvend of te organisatorisch van aard, waardoor het moeilijk wordt om leraren effectief te ondersteunen of te sturen. Ook de verticale samenhang in het curriculum en het systematisch opvolgen van effecten blijft een werkpunt. De inspectie wijst op het belang van duidelijke prioriteiten, gedeeld eigenaarschap, en coaching tot op de klasvloer. Opvallend: in scholen die wel sterk scoren, blijkt niet een groots hervormingsplan het verschil te maken, maar wel het lerend maken van het team. Denk: bewuste keuzes, goed gebruik van expertise, en een evaluatiecultuur die richting geeft.

Op de klasvloer zien we vergelijkbare patronen. In het basisonderwijs voldoet de leer- en ontwikkelingsgerichte aanpak niet in 32% van de onderzoeken, en de evaluatiepraktijk niet in 28%. In het secundair onderwijs sluit het onderwijsaanbod in 53% van de gevallen niet aan op het doelenkader. 34% voldoet niet voor instructie, 54% niet voor feedback. Het beeld is helder: veel scholen slagen er nog onvoldoende in om krachtige leeromgevingen te realiseren.

De inspectie wijst daarbij op duidelijke verbeterpunten: werk met hoge verwachtingen voor álle leerlingen (zie ook de leidraad van Leerpunt), wees expliciet over leerdoelen, geef feedback op het proces en op zelfregulatie (deze leidraden komen er aan), en gebruik taal- en denkstimulerende strategieën (deze ook in 2026). Differentiatie moet effectiever worden ingezet (zie ook deze leidraad), net als remediëring en formatieve evaluatie. Voor het kleuteronderwijs is er nood aan doelgerichte observatie en afstemming over de klassen heen.

Voor Nederlands ligt de klemtoon op samenhang tussen spreken, luisteren, lezen en schrijven – en op een taalbeleid dat ook aansluit bij gelijke onderwijskansen. Voor wiskunde moet er meer aandacht zijn voor taal, conceptueel begrip, redeneren en probleemoplossing. En voor wetenschap en technologie: meer onderzoekend en ontwerpend leren, minder louter uitvoeren of reproduceren (check de leidraad hier)

Ook leerlingenbegeleiding blijft een groot aandachtspunt. 76% van de basisscholen voldoet niet aan het zorgcontinuüm, net als 42% van de secundaire scholen. Vanaf de fase van verhoogde zorg voldoet zelfs 57% van de basisscholen niet aan de verwachting. CLB’s scoren zwak op beeldvorming (81%), diagnostiek (78%) en hun signaalfunctie (88%). En bij de leersteuncentra zijn trajecten voor leraren- en schoolondersteuning nog onvoldoende doelgericht en weinig ingebed. Te vaak wordt leersteun gereduceerd tot individuele ondersteuning, terwijl de klas- en schoolcontext uit beeld verdwijnt.

Tegelijk klinkt in de rapporten ook begrip voor de situatie waarin veel scholen zich bevinden. De verwachtingen voro de scholen zelf zijn ook hoog, de noden van leerlingen divers, en de tijd en middelen beperkt. Scholen doen hun best om maatregelen te nemen, leraren te ondersteunen, afspraken te maken en innovaties door te voeren – vaak met grote betrokkenheid. Maar zonder duidelijke prioriteiten, gedeelde visie en tijd om samen te leren, dreigt het werk zich op te stapelen zonder duurzame impact. De inspectie benadrukt dat het niet gaat om afrekenen, maar om richting geven. En dat kwaliteitsontwikkeling pas echt kans maakt als schoolteams ruimte krijgen om samen te bouwen, met aandacht voor hun realiteit.

Daarom wijst de onderwijsinspectie op vier richtingwijzers die het verschil moeten maken: (1) hoge verwachtingen, (2) een doelgerichte aanpak met oog voor effecten, (3) professionalisering en een lerende cultuur, en (4) samenwerking met ouders, leerlingen en externe partners. Want kwaliteitsvol onderwijs komt er niet door harder te werken, maar door beter samen te werken, met visie én met daadkracht.

De Onderwijsspiegel is geen hamer die afrekent, maar een loep die uitvergroot wat ertoe doet. Niet alle problemen zijn nieuw, de nood om ze aan te pakken ook niet.

Het feit dat de Kennisagenda van Leerpunt veel afdekt van de problemen die de onderwijsinspectie aankaart, toont dat de werkvloer deze problemen ook zelf goed kent en er een duidelijke wil is om dit aan te pakken.