Een tijdje geleden was ik op bezoek in een school en tijdens een van de gesprekken kwam het plots ter sprake. De school had bekeken hoeveel kinderen er in 2024 in hun regio geboren waren, en besefte dat dit zou kunnen betekenen dat ze binnen twee à drie jaar misschien een pak minder kleuterklassen nodig zouden hebben. Het is een trend die we al langer zien, en die gisteren nog eens werd bevestigd door Statbel.

De cijfers zijn ronduit historisch: in 2024 werden in België slechts 108.150 kinderen geboren, het laagste aantal sinds het oorlogsjaar 1942. Voor de vierde keer in vijf jaar stierven er meer mensen dan er kinderen geboren werden. En toch groeide de bevolking. Hoe? Dankzij migratie. De bevolkingsgroei in ons land is niet langer een verhaal van geboorten, maar van mobiliteit.

Op het eerste gezicht lijkt dit vooral een beleidsvraagstuk voor pensioenen en gezondheidszorg. Maar ook het onderwijs zal de gevolgen van deze demografische shift steeds sterker voelen – en dat op meerdere niveaus.

1. Minder leerlingen, maar niet overal tegelijk

Een structurele daling van het geboortecijfer betekent dat het aantal leerlingen in het onderwijs de komende jaren zal afnemen. Niet morgen al – baby’s van 2024 zitten pas in 2027 in de kleuterklas – maar de trend is onmiskenbaar, en eerlijk gezegd al een tijdje zichtbaar. Dit roept vragen op over de spreiding van middelen en het behoud van kleine scholen, zeker in landelijke gebieden. Daar kan krimp betekenen dat klassen samengevoegd worden of scholen sluiten, wat tegelijk ook de doodsteek kan zijn voor een regio. Tegelijk blijft het leerlingenaantal in stedelijke regio’s, zoals Brussel, nog relatief stabiel of groeit het zelfs, net door de jongere bevolking en migratie.

2. Migratie als motor van groei en diversiteit

Migratie hield in 2024 de bevolkingsgroei overeind. In Brussel zorgt ze zelfs voor een natuurlijke aangroei. Die evolutie zal het onderwijslandschap diverser maken – in thuistalen, culturele achtergronden en onderwijsbehoeften. Voor scholen betekent dit dat investeren in taalondersteuning, brugfiguren, ouderbetrokkenheid en cultuursensitieve pedagogiek geen tijdelijke ingreep mag zijn, maar een structureel onderdeel van kwaliteitsvol onderwijs.

3. De vergrijzing verandert ook het onderwijsberoep

De vergrijzing heeft een minder zichtbare, maar belangrijke impact op het onderwijssysteem zelf. Niet alleen stijgt de druk op de sociale zekerheid, ook het aantal actieve leerkrachten dreigt af te nemen. De uitstroom van oudere leerkrachten moet opgevangen worden door een instroom van jongere krachten – maar dat reservoir wordt steeds kleiner. Dit vraagt om een veel actiever lerarenbeleid: hoe maken we het beroep aantrekkelijker? Hoe benutten we zijinstroom en levenslang leren? En hoe houden we ervaren leerkrachten langer aan boord, zonder hen te overbelasten? Het idee dat het lerarentekort vanzelf zal verdwijnen, is dus allerminst vanzelfsprekend. Meer nog: in sommige regio’s of onderwijsniveaus zou er net een overschot kunnen ontstaan.

4. Denken op lange termijn

Deze demografische trends dwingen beleidsmakers om verder te kijken dan de volgende legislatuur. Wat betekent een dalende leerlingpopulatie voor de financieringsmodellen van het onderwijs? Hoe vermijden we dat ongelijkheden groter worden wanneer bevolkingskrimp en diversiteitsgroei samengaan? En wat als sommige scholen straks met lege banken zitten, terwijl andere overvol raken?

Het antwoord ligt niet in paniek of snelle ingrepen, maar in slim, toekomstgericht onderwijsbeleid. Bevolkingsdynamiek verandert traag, maar onverbiddelijk. De cijfers van Statbel zijn geen verrassing, maar de bevestiging van een trend die al jaren bezig is. Wie nu anticipeert, kan straks sterker staan – met een onderwijs dat kleiner, diverser, en hopelijk ook rechtvaardiger is.

En o ja, terwijl sommige delen van het onderwijs krimpen, zullen de instellingen voor hoger onderwijs de komende jaren misschien net (tijdelijk!) geconfronteerd worden met een toename van studenten. Ook dat vergt voorbereiding.