Ervaren leerkrachten en nieuwelingen verschillen. Dat is logisch. Ervaring kan niet anders dan een rol spelen in hoe je les geeft. Maar hoe verschillen ze concreet? Een nieuwe meta-analyse en reviewstudie van Xiao en collega’s probeert precies die vraag te beantwoorden door 45 studies samen te brengen waarin expertleraren worden vergeleken met nieuwelingen of ook wel “novices” genoemd. De onderzoekers doen dit niet op basis van opinies of zelfrapportage, maar op basis van prestaties. En belangrijker, ze maken een onderscheid tussen

• kennis,
• vaardigheden en
• oordeelsvorming.

Met oordeelsvorming bedoelen ze het vermogen van een leraar om in een concrete, vaak complexe klassituatie snel en onderbouwd in te schatten wat er gebeurt, te bepalen wat belangrijk is en te beslissen wat een gepaste volgende stap of reactie is. Dat dit onderzoek naar deze drie elementen apart kijkt, is voor mij dé meerwaarde, omdat we kennis, vaardigheden en oordeelsvorming in discussies over expertise vaak impliciet samen nemen. Terwijl dit onderzoek toont dat  ze echt wel niet hetzelfde zijn.

Het eerste resultaat bevestigt wat je zou verwachten. Gemiddeld doen ervaren leraren het beter dan beginners, met een middelgroot effect (g = 0,53). Dat is geen verwaarloosbaar verschil, maar ook geen kloof die alles verklaart. De echte meerwaarde van deze studie zit niet in dat globale verschil, wel in het veel dieper kijken naar waar dat verschil zich situeert.

Het verschil in kennis blijkt namelijk behoorlijk klein en niet statistisch significant. Dat betekent niet dat kennis er niet toe doet, maar wel dat ze geen sterke onderscheidende factor is tussen experts en novices. Anders gezegd: als je leraren puur op kennis test, dan ga je niet noodzakelijk scherp zien wie expert is en wie niet.

De verschillen zitten vooral in vaardigheden en, nog sterker, in net die oordeelsvorming. Bij vaardigheden gaat het om wat leraren doen in de klas: klasmanagement, interactie, het kunnen volgen van wat er gebeurt terwijl het gebeurt. Daar zie je duidelijke verschillen in het voordeel van ervaren leraren. Maar het grootste verschil zit in hun vermogen om situaties te interpreteren en daar gepaste beslissingen aan te koppelen. Dat is waar expertise zich het meest uitgesproken toont.

Dat beeld sluit goed aan bij wat we uit breder expertiseonderzoek kennen. Expertise is geen optelsom van kennis en technieken, maar het vermogen om die kennis functioneel in te zetten in concrete situaties. Ervaren leraren herkennen sneller patronen, zien wat relevant is en handelen daar adequaat naar. Niet omdat ze noodzakelijk meer weten, maar omdat ze anders kijken en anders beslissen. Toch weet ik uit eerder onderzoek dat gebrek aan kennis wel degelijk voor problemen kan zorgen op vlak van klasmanagement.

De studie laat ook zien dat hoe je expertise definieert en meet, een groot verschil maakt. Als je expertise reduceert tot jaren ervaring, dan worden de verschillen diffuser. Gebruik je meerdere criteria of meet je dichter bij de klaspraktijk via observaties of video-opdrachten, dan worden de verschillen duidelijker. Dat suggereert dat een deel van de verwarring in het debat over expertise te maken heeft met hoe we ze proberen te vatten.

Voor de praktijk ligt de les voor de hand. Als expertise zich vooral manifesteert in handelen en oordeelsvorming, dan volstaat het niet om professionalisering te organiseren rond kennis alleen. Kennis blijft een noodzakelijke basis, maar is niet waar per se het verschil wordt gemaakt. De kern van expertise zit blijkbaar in het leren interpreteren van situaties en het nemen van beslissingen in context. Dat is ook precies het stuk dat het moeilijkst te ontwikkelen en te meten is. Misschien is dat de reden waarom het zo vaak onderbelicht blijft.

Wat deze studie uiteindelijk vooral doet, is iets bevestigen wat veel leraren waarschijnlijk al intuïtief aanvoelden. Ervaren leraren verschillen van beginners, maar niet zozeer omdat ze meer weten. Ze verschillen vooral in hoe ze kijken naar wat er gebeurt in de klas en wat ze vervolgens doen.