Autonomie is een van die begrippen die in onderwijs bijna automatisch positief klinken. Leerlingen autonomie geven. Keuzes aanbieden. Zelfsturing stimuleren. Maar in ons psychologieboek en ook wel hier op deze blog besprak ik al eerder dat het verhaal iets complexer is.
Een recente studie in het Journal of Adolescence van Jiang en collega’s, maakt een onderscheid dat vaak verloren gaat in onderwijsdiscussies: het verschil tussen:
- weinig autonomie ervaren
- Iemand die actief gefrustreerd wordt door minder autonomie te krijgen. Ik schrijf in het vervolg van deze blog autonomie-frustratie, in lijn met het Engelstalige concept uit de zelfdeterminatietheorie.
Dat lijkt op het eerste gezicht een klein verschil. Dat is het niet.
In de zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan is autonomie een basisbehoefte. Als die ondersteund wordt, zien we doorgaans meer motivatie en welzijn. Maar het omgekeerde is minder simpel. De studie maakt daarom onderscheid tussen twee ervaringen:
- autonomy satisfaction: het gevoel dat je keuzes hebt en zelf richting geeft
- autonomy frustration: het gevoel dat je onder druk wordt gezet of gecontroleerd
Besef goed: dat zijn geen twee uiteinden van één schaal. Een leerling kan weinig autonomie ervaren zonder zich onder druk gezet te voelen. En een leerling kan zich sterk gecontroleerd voelen, zelfs wanneer er formeel wel keuzes zijn.
De onderzoekers onderzochten dit bij meer dan 1600 Chinese leerlingen uit het secundair onderwijs. Ze bekeken hoe autonomie-ervaringen samenhangen met:
- doorzettingsvermogen
- uitstelgedrag
- schoolresultaten
- schoolburn-out
De patronen zijn grotendeels wat je op basis van de theorie verwacht. Leerlingen die meer autonomie ervaren:
- houden meer vol
- stellen minder uit
- rapporteren minder burn-out
Maar, en nu wordt het interessant, autonomie-frustratie laat een ander patroon zien:
- meer uitstelgedrag
- minder doorzettingsvermogen
- duidelijk meer burn-out
Opvallend: het verband met schoolresultaten is vrij klein en loopt vooral via gedrag zoals volhouden. Autonomie lijkt dus niet rechtstreeks betere punten te veroorzaken, maar eerder leerprocessen te beïnvloeden. Bij mijn weten zien we dat trouwens wel vaker in motivatieonderzoek.
Ook relevant: uitstelgedrag hangt dan wel samen met burn-out, maar niet echt met lagere prestaties. Dat kan tegenintuïtief lijken. De onderzoekers suggereren een mogelijke verklaring: in een sterk gestructureerd schoolsysteem kunnen leerlingen zoals het Chinese wel uitstellen, maar uiteindelijk toch alles afwerken onder druk van examens en deadlines. Op die manier blijven de cijfers dus overeind. De mentale kost niet.
De studie vond ook enkele genderverschillen. Jongens rapporteren gemiddeld iets meer autonomie-frustratie en meer burn-out. Tegelijk blijkt autonomie-satisfactie bij hen sterker samen te hangen met doorzettingsvermogen. Toch blijven we best voorzichtig met dit soort verschillen. Ze kunnen veel oorzaken hebben: sociale verwachtingen, schoolcontext, motivatiepatronen.
Opgelet, zoals steeds zijn er beperkingen bij deze studie:
- veel variabelen zijn gebaseerd op zelfrapportage
- de meeste metingen gebeurden op hetzelfde moment, dus mogelijk een momentopname
- de studie vond plaats in één Chinese school