Het is vandaag de dag van de leerkracht. En laten we eerlijk zijn: het onderwijs kan de positieve aandacht wel gebruiken. De voorbije jaren zijn niet zo leuk geweest voor iedereen die dicht of ver bij onderwijs betrokken is, niet enkel in Vlaanderen.
Een belangrijke evolutie in het denken over hoe kinderen kunnen leren en ontwikkelen, wil hier komaf mee maken. Die trend heet evidence informed onderwijs. De grondgedachte: leerkrachten maken weloverwogen keuzes op basis van wetenschappelijke informatie én eigen observatie. Da’s een stap voorbij het evidence based-ideaal, waarbij het onderwijs even wetenschappelijk onderbouwd zou zijn als de geneesmiddelen die een dokter voorschrijft aan een patiënt.
Zo droomden sommigen in de vorige eeuw van ‘teachter proof’ lesmateriaal, waarmee alle leerkrachten haast als vanzelf goed les zouden geven. Het onderwijs zou met reuzenstappen vooruit gaan, het lerarentekort smelten als sneeuw voor de zon! Wie daar op hoopte, kwam van een kale reis terug.
Een beetje leerkracht weet namelijk dat een les die de ene dag perfect verloopt, op een andere dag de mist in kan gaan. Onvoorspelbaarheid is juist een van de zaken die les geven zwaar én boeiend maakt. Het is waarom lesgeven een ambacht is dat niet zo makkelijk te vervangen valt door artificiële intelligentie.
Met evidence-informed onderwijs herkennen en erkennen we de professionaliteit van de leerkracht. Wetenschappers kennen de leerlingen van juf Maaike of meester Tom niet. Ze kunnen onderwijsprofessionals wel informeren over wat kan werken en wat minder effect kan hebben en vooral ook wat mogelijke neveneffecten kunnen zijn van een aanpak.
Wat goed werkt in een klas, kan namelijk zelfs negatieve effecten opleveren bij een andere klas, of bij enkele leerlingen bij een klas. Neem huiswerk. We weten dat huiswerk, zeker in het secundair onderwijs, een relatief goedkoop en een behoorlijk effectief middel kan zijn, maar als je klas of een deel van je klas thuis geen ruimte heeft om rustig te werken, wordt het een ander verhaal. Vergelijk het met een bijsluiter bij een medicijn waarin ook vermeld wordt dat je het medicijn best niet neemt als je zwanger bent of dat sommige gebruikers van het middel duizelig kun worden.
Dit is wat wetenschap doet voor onderwijs: op basis van onderzoek de bijsluiters schrijven voor wie voor de klas staat of de lesgevers hierbij ondersteunt. We zien dat al veel leerkrachten al goed werk doen op basis van opleiding, ervaring, en gezond verstand, maar dergelijke bijsluiters kunnen ook de meest ervaren leerkracht nog helpen, al was het maar om hun eigen toolbox nog verder uit te breiden.
Soms hoor je dat leerkrachten meer zelf onderzoeker moeten worden. Dit is een mooie ambitie, maar misschien te ambitieus. Zowel onderzoeker én leerkracht zijn twee zeer mooie beroepen, maar het zijn geen synoniemen. Ik ken eerlijk gezegd verschillende toponderzoekers die je maar beter niet voor de klas zet, en sommige van de beste lesgevers die ik al mocht ontmoeten, hadden minder met onderzoek. Maar als we beide beroepsgroepen respecteren voor wat ze de samenleving bieden, dan kunnen we samen onze kinderen en jongeren hoog laten vliegen.
En daarom vieren we op 5 oktober de dage van de leerkracht. De wetenschap vieren we trouwens op 10 november!
DAnk je Pedro! Goed dat je een duidelijk onderscheid maakt tussen evidence-based en evidence-informed onderwijs, en de meerwaarde daarvan benadrukt. Variabele factoren zoals klasgrootte, leerlingendynamiek en omgevingsinvloeden maken wetenschappelijk onderzoek in het onderwijs complex. Dit toont aan dat leerkrachten niet zelf wetenschappelijk onderzoek hoeven te doen, maar wel een onderzoekende houding moeten aannemen door te observeren, experimenteren en reflecteren.
Risicomijdend gedrag en zwart-witdenken beperken leerkrachten, terwijl de realiteit veel genuanceerder is. Wat in de ene klas werkt, kan in een andere context anders uitpakken. Daarom hebben leerkrachten een rugzak vol tools nodig om voortdurend te kalibreren op basis van hun ervaring en observaties.
Het risicomijdend gedrag en zwart-witdenken komen voort uit de bredere maatschappij, waar ouders duidelijke antwoorden en verantwoording eisen. Dit leidt tot steeds meer regels en structuren, die vaak niet passen bij de menselijke omgeving van een school (iets wat we ook in bedrijven zien). Er is enerzijds een trend naar een zeer individuele aanpak, zoals gepersonaliseerde leerroutes, die ironisch genoeg soms worden gestandaardiseerd. Anderzijds ligt de focus vaak op teamwerk, maar gaat de aandacht voor de relaties tussen individuen en tussen de groep en het individu verloren.
Deze over-structurering kan zelfs de menselijke relaties binnen het onderwijs verzwakken. Als leerkracht is het belangrijk om hier weerstand tegen te bieden, in jezelf te blijven geloven en niet in de val te trappen dat methodes of frameworks altijd of nooit werken. Daarom is een onderzoekende en flexibele houding van de leerkracht essentieel.
Pingback: Voorlaatste post van dit schooljaar, een kleine terugblik! | X, Y of Einstein?