Ik ben al lang fan van Louis Theroux (en ook van zijn broer). Al sinds zijn vroege documentaires heeft hij een zeldzame manier van werken: vriendelijk, bijna naïef ogend, maar tegelijk bijzonder vasthoudend. Hij stelt vragen die eenvoudig lijken, maar daardoor net moeilijk te ontwijken zijn.

Ik was er dus snel bij om zijn documentaire over de Manosphere te bekijken. De online wereld van zelfverklaarde mannelijke influencers, alpha-coaches en podcastmiljonairs is de voorbije jaren immers uitgegroeid tot een invloedrijk ecosysteem. Figuren zoals Andrew Tate hebben miljoenen volgers en hun ideeën sijpelen steeds vaker door naar jongeren. Het aantal jongeren die online en offline hun idolen aanklampten was nauwelijks bij te houden in de docu.

Wat Theroux toont, is in zekere zin ontluisterend, maar tegelijk ook vaak minder verrassend als je het fenomeen al iets langer volgt.  Een van de mechanismen die opnieuw opduikt, is het geldmodel. Net zoals we eerder in programma’s zoals BOOS zagen, draait een deel van de economie rond deze influencers om dubieuze beleggingsadviezen, betaalde Telegramgroepen en cursussen die gouden bergen beloven. De formule is ondertussen bekend: creëer een aura van succes, toon een paar luxewagens en verkoop vervolgens toegang tot de “strategie”.

Maar wat mij misschien nog meer opviel in de documentaire is hoe iedereen elkaar lijkt te gebruiken. Sommige vrouwelijke gasten verschijnen in uitgesproken vrouwonvriendelijke podcasts omdat dat hun bereik vergroot. De mannelijke hosts gebruiken op hun beurt die confrontaties om clicks, volgers en inkomsten te genereren. Het hele ecosysteem lijkt te draaien op zichtbaarheid, conflict en algoritmische versterking.

Op een bepaald moment zegt de moeder van een van de hoofdpersonages iets dat mij bijbleef. Ze merkt op dat ook Theroux zelf haar zoon gebruikt om geld te verdienen met een documentaire voor Netflix. Het siert Theroux dat hij dat moment gewoon in de film laat zitten. Het is een ongemakkelijke observatie, maar tegelijk ook een eerlijke. En ze heeft natuurlijk een punt.

Documentaires zijn nooit volledig neutraal. Ze zijn ook een vorm van storytelling, van selectie, van montage. Zelfs wanneer een maker zichtbaar probeert eerlijk te zijn, blijft het een product dat gemaakt wordt om bekeken te worden.

Waar ik persoonlijk wat moeite mee had, was een ander element in de documentaire: het psychologiseren. Meermaals wordt gesuggereerd dat de mannen in deze wereld zo zijn geworden door een gebroken jeugd of moeilijke familieachtergrond. Misschien klopt dat voor sommigen. Misschien ook niet. Het probleem met dat soort verklaringen is dat ze vaak te eenvoudig zijn voor een complexer fenomeen. Menselijk gedrag laat zich zelden reduceren tot één psychologische oorzaak.

Er spelen ook andere factoren: economische prikkels, algoritmes die extreme inhoud belonen, een online cultuur die provocatie omzet in bereik, en een publiek dat daar blijkbaar gevoelig voor is. Wie miljoenen views haalt met provocerende uitspraken, krijgt al snel een incentive om nog een stap verder te gaan. Dat maakt het fenomeen misschien minder psychologisch en meer structureel. Zelf bleef ik achteraf vooral nieuwsgierig naar hoe correct een opvallende claim was van een van de heren: dat zij eigenhandig de wereld wat meer naar rechts geduwd hebben.

De documentaire van Theroux blijft daardoor interessant, maar misschien vooral als observatie. Niet noodzakelijk als verklaring. Maar dat is hem dan ook bij uitstek: kijken, vragen stellen en de kijker zelf laten nadenken over wat hij ziet.

En ook iets kleinmenselijks is Louis Theroux niet vreemd in de allerlaatste beelden, waarbij hij zelf toch nog een hoge score haalt op een boksbal op de kermis.