Hoe digitalisering van onderwijs en digitale geletterdheid vanuit een kritisch perspectief benaderen? (Remco Pijpers)

Geplaatst op door

In het debat over digitalisering verschuift de focus steeds meer naar de maatschappelijke impact. En terecht. Hoe kunnen we leerlingen en leraren helpen zich meer van die impact bewust te worden? De concept-kerndoelen digitale geletterdheid gaan erop in, gelukkig maar, maar het is slechts een enkel onderdeel; de nadruk ligt vooral op de inzet van technologie (en o ja, doe dat doordacht en verantwoord).

Het ๐“๐ž๐œ๐ก๐ง๐จ๐ฌ๐ค๐ž๐ฉ๐ญ๐ข๐œ๐ข๐ฌ๐ฆ ๐ˆ๐œ๐ž๐›๐ž๐ซ๐ -๐ซ๐š๐š๐ฆ๐ฐ๐ž๐ซ๐ค biedt uitkomst. Het benadert digitalisering en digitale geletterdheid vanuit een kritisch perspectief.

Het model – ontwikkeld door de Amerikaanse wetenschappers Pleasants, Krutka en Nichols – laat zien hoe technologie verder gaat dan wat direct zichtbaar is. De metafoor van een ijsberg benadrukt dat technologie niet alleen een praktische tool is, maar ingebed is in bredere systemen en maatschappelijke waarden.

๐™๐ข๐œ๐ก๐ญ๐›๐š๐ซ๐ž ๐ฅ๐š๐š๐  – technologie wordt vaak gepresenteerd als een neutraal hulpmiddel dat eenvoudige taken oplost.
๐Ž๐ง๐๐ž๐ซ๐ฅ๐ข๐ ๐ ๐ž๐ง๐๐ž ๐ฅ๐š๐ ๐ž๐ง – technologie maakt deel uit van complexe systemen die onbedoelde effecten hebben en waarden weerspiegelen over wat wenselijk en goed is, en voor wie.

Het raamwerk onderscheidt drie dimensies om de diepere lagen te onderzoeken:

๐Ÿ. ๐“๐ž๐œ๐ก๐ง๐ข๐ฌ๐œ๐ก – hoe werkt een technologie? Welke ontwerpkeuzes zijn gemaakt, en waarom pakt het gebruik ervan anders uit voor verschillende mensen?
๐Ÿ. ๐๐ฌ๐ฒ๐œ๐ก๐จ๐ฌ๐จ๐œ๐ข๐š๐š๐ฅ – hoe verandert technologie de manier waarop we denken, ons gedragen en samenleven?
๐Ÿ‘. ๐๐จ๐ฅ๐ข๐ญ๐ข๐ž๐ค – wie bepaalt de regels en de wetten rondom technologie, en wiens belangen staan centraal in deze beslissingen hierover?

De ‘ijsberg’ biedt ook een praktische ingang om met leerlingen kritisch naar AI te kijken. Dat kun je bijvoorbeeld zo doen:

โ–ช๏ธ ๐“๐ž๐œ๐ก๐ง๐ข๐ฌ๐œ๐ก ๐ง๐ข๐ฏ๐ž๐š๐ฎ – laat leerlingen onderzoeken hoe generatieve AI zoals ChatGPT werkt. Welke algoritmes en data maken deze technologie mogelijk, kunnen we dat zien? Hoe beรฏnvloeden die precies die ‘output’? Denk aan bias en ecologische consequenties.
โ–ช๏ธ ๐๐ฌ๐ฒ๐œ๐ก๐จ๐ฌ๐จ๐œ๐ข๐š๐š๐ฅ ๐ง๐ข๐ฏ๐ž๐š๐ฎ – bespreek hoe AI ons denken en gedrag beรฏnvloedt. Bijvoorbeeld: hoe verandert het ons idee van creativiteit als teksten en beelden door AI gegenereerd kunnen worden? Verandert ons beeld van menselijke expressie?
โ–ช๏ธ ๐๐จ๐ฅ๐ข๐ญ๐ข๐ž๐ค ๐ง๐ข๐ฏ๐ž๐š๐ฎ – voer een discussie over wet- en regelgeving rond AI. Wie bepaalt hoe AI mag worden ingezet? Hoe werkt de lobby van grote techbedrijven?

Door deze dimensies in lessen te integreren leren leerlingen niet alleen hoe (generatieve) AI werkt, maar ook wat de bredere maatschappelijke gevolgen ervan zijn.

Hun artikel over het raamwerk verscheen bij Harvard Educational Review.

Image preview

Geef een reactie