Laat ons eerlijk zijn: leren is niet altijd even boeiend, zeker niet wanneer het verplicht is. Daarom proberen we vaak om leerstof aantrekkelijker te maken door verleidelijke details toe te voegen—denk aan interessante plaatjes of anekdotes. Maar helpt dat echt? Je vermoedt dat mijn antwoord nee zal zijn, maar uit recent onderzoek van Wesenberg en collega’s, blijkt dat het antwoord afhangt van de context.

Wanneer leren verplicht aanvoelt, bijvoorbeeld omdat het deel is van een studie of een cursus met een diploma als beloning, kunnen verleidelijke details afleiden en het leerproces verstoren. Studenten zijn dan al gemotiveerd door externe prikkels en hebben geen extra aantrekkingskracht nodig om betrokken te blijven. Het toevoegen van irrelevante, maar interessante informatie vergroot in dit geval alleen de cognitieve belasting en kan prestaties zelfs schaden.

Aan de andere kant, in situaties waarin leren vrijwillig is, kunnen verleidelijke details juist helpen. Denk aan een museumbezoek of het lezen van een interessant artikel in je vrije tijd. Hier kan een extra prikkel zoals een pakkend verhaal of een opvallend beeld de aandacht vasthouden en interesse wekken, wat weer leidt tot betere leerresultaten. Dit effect is vooral sterk als de leerstof op zichzelf niet erg boeiend is.

Wat betekent dit voor de praktijk? Het is belangrijk om goed na te denken over hoe je lesmateriaal vormgeeft. Als de motivatie al hoog is, houd het dan bij de essentie en vermijd onnodige versieringen. Maar als je merkt dat de aandacht verslapt of dat leerlingen weinig betrokken zijn, experimenteer dan met goed gekozen details die aansluiten bij het onderwerp.

Verleidelijke details zijn dus niet goed of slecht op zichzelf, maar het hangt er vanaf hoe en wanneer je ze inzet. Het draait allemaal om de juiste balans tussen motivatie en focus. Een goed ontworpen leeromgeving houdt rekening met de behoeften en motivatie van de doelgroep, en dat is een les waar we allemaal wat van kunnen leren.

Abstract van het onderzoek:

Background
The inclusion of interesting but irrelevant elements (seductive details) in learning environments can increase students’ motivation but also extraneous cognitive load. Accordingly, research mainly suggests detrimental effects on learning. However, most studies were conducted with participants who were extrinsically motivated to engage with the learning material anyway.
Aims
We assumed that presenting seductive details would impair learning when extrinsic motivation is high but improve learning when extrinsic motivation is low because the motivational potential that could be exploited through seductive details is greater and, thus, the motivational benefits might outweigh the cognitive disadvantages.
Sample and method
Two experimental studies (N = 120; N = 210) were conducted, which followed a 2 × 2 mixed design. The presence of seductive details was manipulated between subjects (with vs. without). External regulation – as one type of extrinsic motivation – was manipulated within subjects (low vs. high) by introducing the respective learning unit as either voluntary or mandatory.
Results
Results of both experiments showed that presenting seductive details only impaired test performance in high external regulation units but had no effect or even improved learning in low external regulation units. Additionally, in both studies, seductive details indirectly improved test performance via interest only in low external regulation units.
Conclusions
The results emphasize that the inclusion of seductive details should not be seen as unfavorable per se but as a trade-off between motivational advantages and cognitive disadvantages. Hence, whether seductive details impede or promote learning considerably depends on how much learners are motivated beforehand.