Iedereen kent het wel: sommige mensen lijken geboren voor succes, terwijl anderen zich uit armoede moeten worstelen. Het lijkt alsof dat socio-economische status (SES)—je inkomen, opleiding, beroep en vermogen—vooral werd bepaald door opvoeding, kansen en hard werken. Maar recent onderzoek, samengevat in deze review-studie van Abdel Abdellaoui en collega’s, gooit een behoorlijke steen in deze vijver. Genen blijken een verrassend grote rol te spelen in waar we terechtkomen op de maatschappelijke ladder.
SES is op zich natuurlijk een sociaal construct: wat in de ene cultuur wordt gezien als ‘waardevol’, kan elders totaal anders zijn. Maar dat betekent niet dat genetica hier geen invloed op kan hebben. Uit onderzoek blijkt dat bepaalde genetische eigenschappen ervoor kunnen zorgen dat je makkelijker vaardigheden ontwikkelt die door jouw samenleving worden gewaardeerd. Denk aan intelligentie, doorzettingsvermogen of creativiteit. Die eigenschappen maken het waarschijnlijker dat je een hogere SES bereikt.
Dat klinkt wellicht wat ongemakkelijk, en niet zonder reden. Genetisch onderzoek en sociale status hebben een pijnlijke geschiedenis—denk maar aan eugenetica, het selectief ‘verbeteren’ van bevolkingsgroepen, wat in het verleden tot vreselijke praktijken heeft geleid. Juist daarom is voorzichtigheid geboden. We moeten vooral beter begrijpen hoe onze maatschappij werkt, daarom niet genetisch ingrijpen.
Interessant is dat genen niet alleen bepalen waar je begint, maar ook hoe je je voortbeweegt door het leven. Mensen met genetische voordelen zijn vaak beter in staat om te verhuizen naar welvarender regio’s, te kiezen voor partners met vergelijkbare kwaliteiten en beter om te gaan met sociale uitdagingen. Dit versterkt verschillen tussen sociale lagen nog eens extra.
Daarnaast blijkt SES ook invloed te hebben op genetische selectie door reproductie en zelfs sterfte. Historisch gezien hadden rijkere mensen vaak meer kinderen, wat hun genetische eigenschappen meer verspreidde. De industrialisatie keerde deze trend om, waardoor hogere SES juist gepaard ging met minder kinderen. Inmiddels zien we in bepaalde landen weer een verschuiving naar meer kinderen bij hogere inkomensgroepen, mogelijk omdat het makkelijker is geworden werk en gezin te combineren.
Genetica kan dus een nieuw perspectief geven op sociale ongelijkheid. Dat wil voor alle duidelijkheid absoluut niet zeggen dat alles vaststaat—integendeel. Hoe eerlijker een samenleving is georganiseerd, hoe meer kansen er komen voor iedereen om zijn of haar genetische potentieel te benutten, in mijn met wat we recent ook zagen. Uiteindelijk ligt daar misschien wel het belangrijkste inzicht: onze maatschappij is voortdurend in beweging en het is aan ons om te zorgen dat genetica niet bepaalt waar je eindigt, maar hoogstens een kleine duw in de rug geeft.
Abstract van het onderzoek:
In civilizations, individuals are born into or sorted into different levels of socio-economic status (SES). SES clusters in families and geographically, and is robustly associated with genetic effects. Here we first review the history of scientific research on the relationship between SES and heredity. We then discuss recent findings in genomics research in light of the hypothesis that SES is a dynamic social construct that involves genetically influenced traits that help in achieving or retaining a socio-economic position, and can affect the distribution of genes associated with such traits. Social stratification results in people with differing traits being sorted into strata with different environmental exposures, which can result in evolutionary selection pressures through differences in mortality, reproduction and non-random mating. Genomics research is revealing previously concealed genetic consequences of the way society is organized, yielding insights that should be approached with caution in pursuit of a fair and functional society.