Stel: iemand gelooft iets fout (ik zeg maar iets bvb die persoon gelooft in leerstijlen). Jij legt uit waarom het niet klopt. Wat gebeurt er dan? Gaat die persoon zich bijstellen, of blijft die toch vasthouden aan het foute idee?
Een grote studie uit 2023 probeerde daar een gemiddeld antwoord op te geven. Hun conclusie? “Gemiddeld gezien hebben pogingen om misinformatie te corrigeren weinig effect.” Een beetje ontmoedigend, toch?
Maar in een nieuwe blogpost op Datacolada legt Joe Simmons haarfijn uit waarom die conclusie eigenlijk nergens op slaat. Je kunt en mag namelijk geen appels en peren vergelijken.
Want wat bleek? De onderzoekers gooiden tweel wel héél verschillende dingen op één hoop:
-
Hoeveel mensen hun mening bijstelden na een correctie
-
Hoeveel de foute overtuiging bleef hangen
Dat is alsof je het gemiddelde neemt van de snelheid waarmee mensen in een bocht vertragen én hoe hard ze daarna weer gas geven. Je komt misschien uit op nul, maar dat betekent niet dat er niets gebeurd is.
Dankzij open data – wat positief is, voor alle duidelijkheid – kon Simmons zelf aan de slag. Wat vond hij?
-
Mensen pasten zich wél aan na een correctie (d = 0.48, da’s een stevig effect)
-
Tegelijk bleef er ook iets hangen van de misinformatie (d = -0.39)
-
Maar als je die twee simpelweg bij elkaar optelt, krijg je een flauw gemiddeld effect (d = 0.11)
En dat is dus precies wat die oorspronkelijke studie deed.
Dus samengevat:
-
Gemiddeldes kunnen misleiden. Zeker als je dingen samenvoegt die niet bij elkaar horen.
-
Correcties werken wel degelijk. Mensen leren bij – alleen niet perfect.
-
Open data maakt dit soort inzichten mogelijk. Zonder die transparantie had niemand deze denkfout kunnen blootleggen.
Als iemand beweert dat misinformatie corrigeren “gemiddeld gezien” niet werkt, is het goed om te vragen: waar heb je het precies over? Want een gemiddelde die tegengestelde effecten samenneemt, zegt soms juist helemaal niets. (of soms nemen mensen zelfs dingen samen die niets met elkaar te maken hebben).
Of zoals Simmons het mooi samenvat: “Het zou gek zijn als correcties én misinformatie geen enkel effect hadden – en precies dat laat het gemiddelde zien.”