We denken vaak dat welzijn en stress twee uiteinden van dezelfde lijn zijn. Wie zich goed voelt, heeft geen stress, en wie gestrest is, voelt zich niet goed. Maar zo eenvoudig is het niet, blijkt uit nieuw onderzoek van de University of the Sunshine Coast. Bij twaalf- tot veertienjarigen vonden de onderzoekers vier groepen: jongeren die floreren met weinig stress, jongeren die floreren mét stress, jongeren die kwijnen met stress, en een kleine groep die kwijnt maar weinig stress rapporteert. Ik moet bekennen dat ik zelf wat moest zoeken naar goeie woorden om dit te duiden, maar tegelijk had ik bij het onderzoek: ah, natuurlijk!

Het opvallendste? De groep die “floreert” maar tegelijk veel psychologische stress ervaart, was de grootste. Die jongeren scoren hoog op levenslust, eigenwaarde en tevredenheid, maar tegelijk op angst of somberheid. Ze lijken dus op het eerste gezicht prima te functioneren, maar dragen tegelijk een risico met zich mee. Volgens de onderzoekers kan die combinatie wijzen op jongeren die dankzij een beschermende omgeving (ouders, school, vrienden) nog goed functioneren, maar kwetsbaar zijn als die steun wegvalt.

Bijna twee derde van de jongeren wisselde tijdens het jaar van categorie. Wie maar één meting zou doen, zou dus bij de helft een verkeerd beeld krijgen van hun mentale gezondheid. Het onderstreept hoe belangrijk het is om welzijn en stress niet als tegengestelden te meten, maar als aparte dimensies die elkaar kunnen kruisen.

De auteurs pleiten dan ook voor schoolprogramma’s die niet alleen stress verminderen, maar ook actief inzetten op positieve emoties, betrokkenheid en zingeving. En tegelijk voor regelmatige metingen, zodat fluctuaties zichtbaar worden. Dat hoeft geen batterij aan vragenlijsten te zijn: met 36 korte items konden de onderzoekers al een genuanceerd beeld schetsen.

Voor scholen betekent dit dat één welbevinden-meting per jaar weinig zegt. Een leerling kan in april floreren en in september onderuitgaan – of omgekeerd. Door vaker in te checken, niet enkel op problemen maar ook op positieve beleving, kunnen we beter ondersteunen.

Het onderzoek bevestigt wat veel leraren intuïtief aanvoelen: een leerling die lacht, goed presteert en populair is, kan zich tegelijk rot voelen. Welzijn is dus niet de afwezigheid van stress, maar een aparte laag van het mentale leven. En net dat inzicht maakt preventie en begeleiding een stuk realistischer.

Bron:

• Boyes, A., & Hermens, D. F. (2025). Wellbeing is not the absence of psychological distress: A longitudinal descriptive analysis in early adolescence. Journal of Adolescent Health. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2025.09.002