De voorbije week was ik voor werk op hotel. Het was zo’n hotel waar alles klopt. Strak design, mooie materialen, alles netjes weggewerkt. Tot ik een douche nam. Ik wou de kraan opendraaien. Of beter: ik wou proberen ze aan te zetten. Want er bleek geen kraan meer te zijn. Je kan nog draaien aan een knop voor de temperatuur, maar verder was het gewoon alleen een drukknop. Aan of uit.

Op het eerste gezicht voelt dat als vooruitgang. Minimalistisch. Intuïtief. “Less is more.” Tot je merkt dat je iets kwijt bent. Je kan niet meer bijregelen. Niet iets harder, niet iets zachter. Alleen: alles of niets.

Voor je denkt dat dit over first-world problems zal gaan. Even geduld. Het was een kleine irritatie, maar wel een interessante. Want het deed me al snel denken aan iets gelijkaardigs. De deurklinken van auto’s. Of beter: het verdwijnen ervan. Tesla en ondertussen ook andere merken hebben ze mooi verzonken in de carrosserie. Dit ziet er strak uit. Toekomstgericht. Innovatief.

Tot je leest wat er gebeurt bij ongevallen. Mensen die de deur niet open krijgen. Hulpdiensten die kostbare tijd verliezen omdat iets wat ooit vanzelfsprekend was, plots een handleiding nodig heeft.

Opnieuw: het ziet eruit als een verbetering. Maar in de praktijk verlies je iets essentieels. Iets wat jarenlang geëvolueerd is tot het werkte. Tot het af was.

De eerste keer dat ik ooit over uitontwikkeld hoorde was in een opnamestudio. Digitaal was zich nog steeds aan het ontwikkelen, maar de technieker zei trots over zijn oude tapemachine: dit is af. Deze technologie is gewoon niet meer verbeterbaar. Maar… we lijken daar per definitie moeite mee te hebben.

En dus vraag ik me af: doen we dit in het onderwijs ook? Ik denk het wel.

Misschien niet zo zichtbaar als een deurklink, maar minstens even fundamenteel. Neem directe instructie. Jarenlang verfijnd. Niet als een rigide script, maar als een systeem waarin je als leraar voortdurend bijstuurt. Je legt iets uit, je checkt begrip, je vertraagt, je versnelt, je herhaalt, je differentieert. Het is geen aan-uit knop. Het is een mengkraan.

En toch blijven we pogingen zien om dat te vervangen door iets dat “vlotter” voelt. Minder uitleg, meer ontdekken. Minder sturing, meer autonomie. Het klinkt aantrekkelijk. Net zoals die doucheknop.

Tot je merkt wat verdwijnt. Regelbaarheid. Fijngevoeligheid. De mogelijkheid om net dat beetje meer of minder te doen op het juiste moment.

Of neem curricula. De roep om flexibiliteit, personalisering, dynamiek. Allemaal begrijpelijk. Maar een sterk curriculum is net iets dat stabiliteit biedt. Dat ervoor zorgt dat kennis opbouwt, dat leraren op elkaar kunnen voortbouwen, dat leerlingen niet afhankelijk zijn van toevallige keuzes.

Veel flexibiliteit klinkt als vooruitgang. Maar het kan evengoed betekenen dat je iets afbreekt dat net werkte omdat het gedeeld en consistent was. Eerder schreef ik hier al over onderwijs, de school als instituut.

En dan is er nog de data. Apps, dashboards, realtime opvolging. Als ouder kan je vandaag bijna alles zien. Als school kan je alles meten. Het voelt als controle, als betrokkenheid, als verbetering. Maar ook daar verdwijnt iets. Rust. Professionele ruimte. Interpretatie. Niet alles wat zichtbaar wordt, wordt ook beter.

Wat al deze voorbeelden gemeen hebben, is eigenlijk eenvoudig: we verwarren nieuw met beter.

We zien iets dat strak oogt, dat modern aanvoelt en gaan ervan uit dat het een stap vooruit is. Terwijl het soms gewoon een stap opzij is. Of zelfs achteruit. Omdat we functies verwijderen die we niet meer opmerken, net omdat ze zo goed werkten.

Goede oplossingen zien er zelden spectaculair uit. Ze zijn het resultaat van jaren proberen, aanpassen, bijschaven. Ze voelen vanzelfsprekend. Totdat je ze vervangt. En soms, net als de tapemachine, komt er een totaal nieuwe technologie. Dat kan, maar net zoals vinyl kan het dan nog steeds bekoren wegens uitontwikkeld.

En misschien is dat de moeilijkste vraag in onderwijs en daarbuiten. Niet: wat kunnen we verbeteren? Maar wel: wat is eigenlijk al goed genoeg? Of zelfs beter dan wat we nu bedenken?

Sommige dingen zijn niet verouderd. Ze zijn gewoon… af.

P.S.: Als je zou denken dat ik tegen vernieuwing ben, check deze post.

Afbeeldingen: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tesla_Model_S._cool_paint_job!_IMG_1506_%28cropped%29.jpg ,  https://www.hansgrohe.be/nl/badkamer/producten/lijnen/showerselect en https://en.wikipedia.org/wiki/Studer