Bij het selecteren van onderzoek voor deze blog trap ik soms in de val om vooral naar grote studies te kijken. Maar verkennende studies met een relatief kleine steekproef kunnen ook zeker waarde hebben (zie ook hier). Tenminste, als je voldoende rekening houdt met de beperkingen. Dit is vandaag het geval. Bij groepswerk kijken we vaak naar wie er veel of weinig aan het woord is. Maar is het niet een verhaal van kwaliteit versus kwantiteit? Want wat zeggen leerlingen precies? Stellen ze vragen. Werken ze ideeën verder uit. Stemmen ze vooral in met anderen of proberen ze het gesprek in een bepaalde richting te sturen? En misschien nog belangrijker: hoe reageren de andere leerlingen daarop?
Een nieuwe studie van Kang en collega’s, gepubliceerd in Learning and Instruction, probeert daar meer inzicht in te krijgen. De onderzoekers waren vooral geïnteresseerd in mogelijke verschillen tussen jongens en meisjes tijdens groepswerk. Daarbij keken ze niet alleen naar de bijdragen van elke leerling afzonderlijk, maar ook naar hoe gesprekken zich ontwikkelden.
Voor hun onderzoek volgden ze (maar) zestien Finse leerlingen uit het tiende leerjaar, negen jongens en zeven meisjes. De leerlingen werkten in vier gemengde groepen aan een open onderzoeksopdracht over duurzaamheid. Ze mochten zelf hun onderzoeksonderwerp bepalen en moesten samen een aanpak uitwerken. De onderzoekers analyseerden de eerste twee uur van de groepsgesprekken.
Dat leverde in totaal 1.489 spreekbeurten op. Die deelden ze vervolgens op in verschillende categorieën, zoals vragen stellen, instemmen, ideeën uitwerken, het gesprek sturen en afdwalen van de opdracht.
Vervolgens gebruikten de onderzoekers een techniek die Transition Network Analysis heet. Daarmee kun je niet alleen tellen hoe vaak een bepaald soort bijdrage voorkomt, maar ook onderzoeken welke bijdragen op elkaar volgen. Wordt een vraag bijvoorbeeld gevolgd door een inhoudelijke toelichting? Leidt een voorstel tot verdere uitwerking? Of blijft een gesprek een tijdje hangen in opmerkingen die weinig met de opdracht te maken hebben?
Wat vonden de onderzoekers?
Om te beginnen bleek het verder uitwerken van ideeën een centrale plaats in te nemen tijdens de groepsgesprekken. Na een sturende bijdrage volgde in 48 procent van de gevallen een inhoudelijke uitwerking. Na instemming was dat 40 procent en na een vraag 35 procent. Maar de onderzoekers vonden dus ook verschillen tussen jongens en meisjes.
Bij de jongens bestond 45 procent van de bijdragen uit het verder uitwerken of toelichten van ideeën, tegenover 36 procent bij de meisjes. Meisjes stelden dan weer iets vaker vragen (18 tegenover 14 procent) en stemden iets vaker in met anderen (18 tegenover 15 procent). Jongens namen op hun beurt iets vaker het initiatief om het gesprek te sturen.
Maar de interactie vertelde nog meer. Wanneer twee jongens na elkaar aan het woord kwamen, zagen de onderzoekers relatief vaker langere reeksen waarin ideeën verder werden uitgewerkt. Bij opeenvolgende bijdragen van twee meisjes kwamen vragen stellen en instemmen sterker naar voren. Dat betekende overigens niet dat meisjes geen ideeën uitwerkten, maar wel dat de gesprekken vaker via andere vormen van bijdragen verliepen.
Bij interacties tussen jongens en meisjes zagen de onderzoekers de grootste variatie in de gesprekspatronen. Tegelijkertijd bleken gesprekken die afdwaalden van de opdracht daar gedurende meerdere spreekbeurten vaker te blijven afdwalen. In de eenvoudige tellingen leken meisjes iets vaker af te dwalen dan jongens. Maar wanneer de onderzoekers naar de opeenvolging van bijdragen keken, bleek dat patroon vooral samen te hangen met interacties tussen jongens en meisjes en minder met gesprekken tussen meisjes onderling.
Het suggereert dat verschillen in deelname aan groepswerk niet noodzakelijk uitsluitend het gevolg zijn van eigenschappen van individuele leerlingen. Ze kunnen ook ontstaan door interactie tussen leerlingen. Ook hier lijkt het collectief invloed te hebben op het individuele gedrag.
Maar er is dus een behoorlijk grote beperking
Hoewel 1.489 spreekbeurten indrukwekkend kunnen klinken, blijven het natuurlijk spreekbeurten van slechts zestien leerlingen, verdeeld over vier groepen. En dat is echt weinig om algemene conclusies over verschillen tussen jongens en meisjes te trekken.
De onderzoekers gebruiken verschillende statistische technieken, waaronder bootstrapping en permutatietoetsen, om de gevonden patronen te analyseren. Maar dat doet het fundamentele probleem niet verdwijnen. Die 1.489 spreekbeurten zijn geen 1.489 onafhankelijke observaties. Het zijn steeds dezelfde leerlingen die met elkaar praten en elkaar beïnvloeden.
Bovendien hadden de leerlingen zelf hun groepen gekozen. Bestaande vriendschappen, onderlinge verhoudingen en de persoonlijkheden van enkele leerlingen kunnen daardoor een grote invloed hebben gehad op de resultaten. Je zal zelf al wel gemerkt hebben dat in een groep van vier leerlingen één erg spraakzame leerling bijvoorbeeld al behoorlijk bepalend kan zijn voor het gesprek. Een gesprek dat zich trouwens beperkte tot de planningsfase van één specifieke, behoorlijk open opdracht.
En ik moet nog moeilijk doen over een heel ander punt. Meer ideeën uitwerken is namelijk niet noodzakelijk synoniem met meer leren. De onderzoekers hebben geen leerwinst gemeten. Een leerling die vooral goede vragen stelt, kan minstens zo belangrijk zijn voor de kwaliteit van het gesprek als iemand die uitgebreid aan het woord is.
Ook het afdwalen van de opdracht hoeft niet altijd negatief te zijn. Zeker wanneer leerlingen nog maar net aan een groepsopdracht beginnen, kunnen gesprekken die niet direct over de inhoud gaan helpen om onderlinge relaties op te bouwen of afspraken te maken. De auteurs geven dit overigens zelf ook al mee in hun werk.
Wat kunnen we hier dan wel uit leren?
Voor mij is dit een interessante studie, vooral vanwege de gebruikte methode en de aandacht voor de dynamiek van gesprekken. Maar de conclusies over genderverschillen moeten we voorlopig als verkennend omschrijven, een uitnodiging tot meer onderzoek.