Vorige week schreef ik een post die uiteindelijk zeer veel gelezen werd. Ik was een beetje verrast, want ik deelde gewoon mijn eigen twijfels mee over wat goed onderwijs is.
Binnenkort moet ik op een event spreken waar 10 denkers hun visie op excellent onderwijs geven. Het wordt dus steeds belangrijker dat ik zou weten wat goed onderwijs zou moeten zijn. Ik weet het ironisch genoeg steeds minder. Ik geloof wel ook steeds meer in leerkrachten.

Vooral in Nederland wordt er momenteel gesproken over een gezagscrisis bij het onderwijzend personeel. Jongeren en vooral ouders kijken niet meer op naar de leraar. Het is raar, omdat uit onderzoeken tegelijk blijkt dat het net nog steeds een beroepsgroep is die zeer hoog scoort op de vertrouwensbarometer.

Ik ben deze maanden druk bezig met het afwerken van een eerste kladversie van mijn PHD. In het onderzoek dat ik samen met Tom Vermeylen deed, geven jongeren weer welke criteria ze zelf hanteren om een leerkracht al dan niet als authentiek te zien. Onderhuids geven de respondenten zelf aan wat voor hen een goede leerkracht is, in feite zelfs wat goed onderwijs is. Wat blijkt voor hen belangrijk:

• vakkennis: leerlingen willen een leerkracht die weet waar hij over spreekt én dit kan vertalen op een manier dat zij het kunnen begrijpen. Het is opvallend hoe zowel in de beroepsrichtingen, als eerder technische of algemene richtingen de leerlingen duidelijk maken dat ze iets willen bijleren. Als ze het hebben over klasmanagement (omdat wij er naar vraagden), dan blijkt dat ze dit vooral zien in functie van… iets willen bijleren. Het is niet simpel om op te letten als de boel op stelten staat.
• passie: leerlingen willen leerkrachten die zich niet kunnen houden aan het handboek of aan het leerplan maar die op het moment dat ik dit schrijf (23u) druk in de weer zijn om nog net dat ene stuk actualiteit in hun les te stoppen zodat ze morgen hun leerlingen nog iets extra kunnen geven.
• uniciteit: de leerlingen willen geen leerkrachten die hun lesje aframmelen, die het grapje al lang in de kantlijn staan hebben zodat ze het kunnen opdreunen als ze aan die alinea gekomen zijn. Nee, ze weten dat ze zelf allemaal uniek zijn, en daarom kan en mag de leerkracht niet een one-fits-all les geven.
• afstand: een leerkracht is geen vriend. Niet in de les, niet op Facebook. Het waren leerlingen tussen 15 en 19 die we bevroegen, maar zij zien liever afstand tussen hen en de leerkracht. Een scoutsleider, dat is een vriend. Een sportcoach? Dan hangt het er van af van wat de sportende jongere als doel heeft.

Uit ander onderzoek blijkt jongeren vertrouwen hebben in een leerkracht die ze als authentiek zien. Vertrouwen heeft een grote invloed op leren. Een dergelijke leerkracht is niet autoritair, maar wordt gezien als een autoriteit.

Mei vorig jaar werd er in Amsterdam een congres georganiseerd door en voor jongeren onder de titel: ‘Het Nieuwe Gezag‘. Waar veel mensen vooral het woord gezag opmerkten, zagen er minder het cruciale adjectief: nieuw.

Het gezag gebaseerd op macht komt nooit meer terug in de klas. Onze ouders vochten er tegen (en blijven dit soms nog steeds te veel doen als het over hun eigen kind gaat op school), en nee, jongeren willen dit niet meer terug.

Ik zou het liever hebben over ‘ontzag‘ dan over gezag. Want het nieuwe gezag waar jongeren voor pleiten is gebaseerd op het kunnen, kennen en zijn van de leerkracht, werkgever of politiek leider. Ze bewonderen iemand die iets meer weet dan hen. Die een antwoord kan geven op de waarom-vragen van ‘Generation Why’. Of nog beter, die hen kan helpen om zelf een eigen antwoord te vinden.

Een goede leerkracht of een echte leraar, en zo zijn er heel veel, steekt zich beter niet weg. Die moet weten wat hij of zij weet en kan, en is ook zeker zijn wat hij of zij niet kan of niet weet.

Het is een leerkracht die trots is op het eerste en die niet beschaamd is om het tweede toe te geven.

En ja, in die leerkrachten geloof ik met heel veel ontzag.

P.S.: en dan is het niet zo belangrijk of je U of je zegt.