Gisteren was ik te gast in Nieuwe Feiten over een nieuwe, fascinerende longitudinale studie over imitatie en leren bij baby’s. Ik las het onderzoek natuurlijk zelf, en in ons psychologieboek staat in feite al een stukje hierover op basis van eerder onderzoek, maar ik kreeg ook van Jan De Mol van Radio 1 zijn ‘huiswerk’ toegestuurd. En dat huiswerk is handig voor iedereen die de essentie van het onderzoek wil mee krijgen. Ik vroeg aan Jan of ik zijn huiswerk hier mocht delen, en dat was ok:

Wat?

• Mooie longitudinale studie door de onderzoeksgroep Ontwikkelingspsychologie en Onderwijspsychologie van de Ludwig-Maximilians-Universität (LMU) in München die aantoont dat baby’s anderen leren te imiteren omdat ze zelf door anderen worden geïmiteerd.
• Zopas gepubliceerd in het tijdschrift Current Biology:  The cultural basis of cultural evolution: Longitudinal evidence that infant imitation develops by being imitated
• cfr pdf

Imitatiegedrag

• Mensen zijn in staat om bewegingen, acties, vaardigheden, gedragingen, gebaren, mimiek (lachen!), vocalisaties, geluiden, spraak, enz. na te bootsen.
• Kinderen zijn ongelooflijke imitatoren. Ze leren verschillende vaardigheden door imitatie, gebruik van voorwerpen (lepel!) , culturele gebaren zoals zwaaien met het handje,  en uiteraard ook taal.  Nabootsing effent de weg naar hun verdere ontwikkeling. Imitatie is het begin van het culturele proces op weg naar menswording, aldus de onderzoekers.
• Imiteren is van belang om te leren. ‘Sociaal leren’ => we hoeven niet telkens opnieuw het wiel uit te vinden = de basis voor cultureel leren en daarmee voor het evolutionaire succes van de menselijke soort (zeggen de onderzoekers)
• Door deel uit te maken van een sociale interactie-cultuur, waarin ze worden geïmiteerd, leren kinderen te leren van anderen. In de loop van de menselijke evolutie heeft dit samenspel geleid tot de culturele ontwikkeling van de mens. Culturele intelligentie nog aan toe.
• Let wel, voor baby’s is imitatie cruciaal, omdat zij nog niet kunnen praten. In andere levensfasen imiteren mensen elkaar ook, (cfr de mode, wachten in een rij….)  maar daar spelen doorgaans sociale processen een rol = om bij een groep te horen, om aan een norm te voldoen etc = sociaal glijmiddel.
• over de (oorsprong) van de ‘imitatiesystemen’ in de hersenen is nog veel discussie (spiegelneuronen nog aan toe). Maar er is wel groeiend bewijs tegen de lang gehuldigde  aanname dat spiegelneuronen een automatische verbinding maken / dat onze imitatievermogen aangeboren is /  in ons systeem zit ingebakken.
• Let wel, het is het nog niet zo eenvoudig om gedrag van anderen na te doen…

Hoe onderzocht?

• De onderzoekers categoriseerden en analyseerden de verbale en non-verbale  interacties en imitaties tussen moeders en hun kind gedurende 4 sessies van 8 minuten = toen de baby’s 6, 10, 14 en 18 maanden oud waren = in een soort box met speelgoedjes, observaties via 3 camera’s < verschillende hoeken.
• Toen de kinderen 18 maanden waren werd hun imitatievermogen via een gestandaardiseerde test gemeten.
• De onderzoekers gebruikten oa een gestandaardiseerde schaal om de ‘caregivers sensitivity’ (‘gevoeligheid van de verzorger’) van de moeders  te coderen = de mate van de responsieve, gevoelige manier van interactie en zorg = hoe de verzorger reageert op de signalen van het kind. Een ‘gevoelige zorgverlener’ speelt in op het unieke karakter van het kind, zijn of haar persoonlijk voorkeuren en afkeren etc. Speelt  doelbewust in op de specifieke eigenschappen en signalen van het kind en reageert daar gepast op, quoi.

Wat bleek?

• Hoe gevoeliger de moeder was in haar interacties met haar zes maanden oude kind en hoe vaker ze het kind imiteerde, hoe groter het vermogen van het kind om anderen te imiteren op de leeftijd van 18 maanden.

Duiding en conclusies

• In de interactie tussen ouders en kind is wederzijdse imitatie een teken van communicatie. Ouders reageren op de signalen van het kind en reflecteren en versterken deze.
• Er ontwikkelt zich een wederzijdse imitatie van handelingen, vocalisaties en gebaren. Deze ervaringen creëren verbanden tussen wat het kind enerzijds voelt en doet,  en wat het anderzijds ziet => er worden associaties gevormd. De visuele ervaring van het kind is verbonden met zijn eigen motorische activiteit. Of nog: deze ervaringen creëren associatieve koppelingen tussen visuele en motorische gebieden in de hersenen die na verloop van tijd imitatiegedrag stimuleren.
• Het onderzoek toont dat hoe goed kinderen leren om anderen te imiteren in belangrijke mate het gevolg is van de gevoeligheid waarmee hun ouders/verzorgers op hen reageren. Knoop dat in je oren, met het oog op de discussie over personeel in de kinderopvang.
• Daarnaast werpt het onderzoek licht op wat mensen tot sociale wezens maakt, namelijk dat onze individuele vaardigheden zich alleen ontwikkelen door interactie met anderen. Sterker nog, ze danken hun bestaan aan de bijzondere manier waarop mensen hun kinderen grootbrengen (zeggen de onderzoekers)
• Het imiteren van jonge baby’s blijkt een hele effectieve manier om hun interesse te wekken en een band met hen te creëren. (‘bonding’)
• vooral het testgedrag van de baby’s is interessant.  Als je iemand die jou  imiteert actief gaat testen, dan betekent dit dat je doorhebt dat je geïmiteerd wordt, dat er een link is tussen jouw gedrag en dat van die andere. En dan ben je je er maar al te zeer van bewust dat er een onderscheid is tussen jou en de anderen = belangrijk inzicht/bewustzijnsvorm die baby’s volgens de  fameuze/populaire ontwikkelingsfasen van Piaget pas rond de lft van 8 à 9 maanden beginnen te ontwikkelen … Piaget zat er dus enkele maanden naast.
• Belangrijk inzicht, maar niet helemaal nieuw is dus dat baby’s léren imiteren (en dat al in de eerste maanden na de geboorte). En dat ze  leren imiteren door naar mensen te kijken die hén nadoen. Gedrag kopiëren van mensen die hén kopiëren. (Denk aan een peuter die ‘instinctief’ dada zwaait naar papa/mama als die gaat werken => ouder zwaait terug => baby gaat dat gedrag weer uittesten/kopiëren …
• Slotconclusie van de onderzoekers: “Onze resultaten dragen bij aan een langdurig theoretisch debat door aan te tonen dat zuigelingen leren imiteren door geïmiteerd te worden door hun verzorgers. Een vaardigheid die cruciaal is voor ’cultureel leren’ komt dus voort uit sociale interacties met ‘belangrijke anderen’ – in het bijzonder de ouder-kind interactie.” Of nog: cultureel leren is  zelf een product van cultureel leren.