Don’t shoot the messenger. Meer dan in Vlaanderen, is er in Nederland een behoorlijk tegenreactie tegen PISA over de bedroevende leerresultaten. Recent kwam er zo in de Volkskrant een stuk van Kim Fairley over hoe we de resultaten met een korreltje zout moeten nemen. Zo schrijft ze oa:

Het Pisa-onderzoek wordt in academisch jargon bestempeld als een zogenaamde ‘low stake’-toets. Dit betekent dat het voor de leerling zelf niet uitmaakt hoe hij scoort, er staat namelijk niets op het spel. Bezien vanuit de leerling is deelname aan deze toets gewoon tijdverspilling. Je hoort het 15-jarigen al zeggen: ‘Krijg ik hier een cijfer voor?’ En dan zegt de docent misschien zoiets als: ‘Doe maar gewoon zo goed mogelijk je best.’

Nu heeft PISA Nederland gereageerd met belangrijke nuances en correcties. 1 paragraaf ligt in lijn met wat ik zelf al herhaaldelijk heb naar voor gebracht. Stel dat PISA het enige onderzoek was dat dit zou aantonen, dan was het verhaal helemaal anders. Maar dat is niet het geval:

Om in de woorden van Fairley te spreken, er zitten zeker ‘wat mitsen en maren aan het PISA-onderzoek’, al is het maar dat we steeds opnieuw moeten uitleggen wat er op grond van de resultaten wel en niet kan worden geconcludeerd. De uitkomsten geven echter wel degelijk een belangrijk signaal over de opbrengsten van het Nederlandse onderwijs. PISA is bovendien al lang niet meer het enige onderzoek dat een daling van leesvaardigheid laat zien en daarmee om actie vraagt: ook in het internationaal vergelijkende PIRLS-onderzoek in groep 6 en het nationale Peilingsonderzoek Leesvaardigheid in groep 8 van het basisonderwijs is een daling in leesvaardigheid zichtbaar. Het verbeteren van de leesvaardigheid vraagt een gezamenlijke inspanning van de gehele maatschappij. Het afzwakken van de PISA-resultaten en de leescrisis die zich in Nederland voltrekt, helpt daarbij niet. Of zoals Cor Aarnoutse het zegt in zijn interview met de Volkskrant (d.d. 28 februari 2024): “Een omwenteling vereist alleen de moed van mensen om het anders te doen. Aan de urgentie mag het niet liggen.”