Ergens in het noorden van Engeland vonden ze het een briljant idee: leraren kunnen binnenkort een AI-avatar van zichzelf maken die hen precies nabootst – stem, gezicht, intonatie en al – om leerlingen bij te werken die lessen hebben gemist. De schoolgroep Great Schools Trust noemt het “deepfake technology for good”.

Het plan klinkt op papier als een tijdsbesparende oplossing. Een leerling was ziek of geschorst? Geen probleem: klik op de virtuele juf of meester die je vriendelijk uitlegt wat je gemist hebt, en hup, je bent weer bij. De avatars zijn niet bedoeld om echte lessen te vervangen, maar om “een brug te vormen” tussen leerling en school. En, zeggen de initiatiefnemers, het bespaart leraren eindeloze interventie-momenten na schooltijd.

Wat kan er misgaan?

Nou, van alles, eigenlijk.

Om te beginnen: het idee dat een deepfakeversie van jezelf je werkdruk zou verlagen, veronderstelt dat je werk vooral bestaat uit het herhalen van informatie. Terwijl veel van wat leraren doen – aanvoelen, motiveren, nuanceren, improviseren – precies datgene is wat je niet zomaar kunt kopiëren. Een deepfake van je stem is nog geen echo van je vakmanschap.

Daarnaast schuurt er iets aan het idee van een digitale dubbelganger die van jou is, maar juridisch gezien niet. De trust liet alvast weten dat ze de intellectuele eigendom van die video’s zelf zullen bezitten. De avatar mag dan op jou lijken, maar zodra je vertrekt, wordt die gewist. Alsof je digitaal bestaan na je ontslag even netjes wordt opgeruimd als je mok uit de lerarenkamer.

En dan is er nog de symboliek. Deepfakes hebben niet toevallig een “bad reputation”: ze worden vaak ingezet om mensen te misleiden, te bespotten of erger. Dat nu precies die technologie het morele imago van het onderwijs moet redden, is op z’n minst wrang.

Natuurlijk, de bedoelingen lijken oprecht. De scholen willen werkdruk verlagen en leerlingen ondersteunen. Ze experimenteren zelfs met AI die examens nakijkt, en volgens de directie doet die het sneller én beter dan de leraar. Toen het systeem leerlingen te streng beoordeelde, bleek bij nader inzien dat de AI gelijk had: de leraren waren te mild. Dat klinkt dan weer als een nieuwe variant van een oud probleem – de computer heeft altijd gelijk, tot het te laat is.

Ik betrap mezelf erop dat ik tegelijk gefascineerd en ongemakkelijk ben. Het project is een perfecte illustratie van onze tijd: technologie die belooft om tijd te winnen, maar onmerkbaar iets menselijks inruilt. Eerst lijkt het handig – tot we merken dat we vooral bezig zijn met het controleren van de technologie die zogezegd voor ons werkt.

Of, zoals je het misschien zou kunnen samenvatten: de deepfake van de leraar legt straks het huiswerk uit, terwijl de echte leraar de deepfake nakijkt die de leerling gebruikt om te doen alsof hij het gemaakt heeft.

Wat kan er misgaan, inderdaad.