Ok, dit onderzoek is misschien wat niche. Excuses! Het is namelijk een vraag die pianisten  al meer dan een eeuw verdeelt en ik vroeg het me zelfs als gitarist oprecht zelf ook af Sommigen zweren dat je met een andere aanslag een warmere of helderder toon kunt maken, anderen vinden dat onzin: een piano is een mechanisch instrument, geen viool. Maar nieuw onderzoek in PNAS van Kuromiya en collega’s (2025) laat zien dat de waarheid in de vingers ligt — letterlijk.

Met een zelfontwikkelde sensor (“Hackkey”) die elke toetsbeweging meet tot op 0,01 millimeter en 1 milliseconde nauwkeurig, analyseerden de onderzoekers hoe professionele pianisten bewust verschillende timbres probeerden te spelen: licht of zwaar, helder of wazig, donker of fel. Vervolgens lieten ze zowel pianisten als leken luisteren naar de opnames.

De resultaten zijn verbluffend nuchter: ja, luisteraars konden de bedoelde klankkleur herkennen, en ja, die verschillen kwamen voort uit meetbare nuances in de vingerbewegingen — vooral in de snelheid en versnelling op het moment dat de hamer de snaar raakt. Zelfs een kleine variatie in die “escapement-versnelling” veranderde hoorbaar de toon.

Kortom: de expressie van een pianist zit niet alleen in tempo of dynamiek, maar in de microscopisch precieze motoriek van elke aanslag. Kunst blijkt hier letterlijk een kwestie van beweging — en een mooi voorbeeld van hoe wetenschap het mysterie van muzikaliteit een beetje verder helpt ontrafelen.