Het klinkt onschuldig: een paar dagen geen school door een griepgolf. In Japan gebeurt het regelmatig dat klassen tijdelijk sluiten om besmettingen in te dijken. Maar wat betekent dat eigenlijk voor het leren van kinderen?

Een onderzoeksteam van Masato Oikawa, Ryuichi Tanaka, Shun-ichiro Bessho, Akira Kawamura en Haruko Noguchi (Waseda University en University of Tokyo) zocht het uit. Hun studie, onlangs verschenen in het Journal of The Japanese and International Economies, keek niet naar de coronaperiode, maar naar iets veel gewonere: de jaarlijkse wintergriep. Dat maakt hun bevindingen des te interessanter, omdat ze de effecten van kleine, toevallige onderbrekingen kunnen isoleren — zonder de chaos van een pandemie.

Op basis van gegevens van duizenden leerlingen in Tokio (2015–2017) vergeleken de onderzoekers klassen die tijdelijk dichtgingen met klassen die openbleven. Ze hielden rekening met eerdere leerprestaties, schoolkenmerken en sociaaleconomische verschillen.

Hun conclusie is tegelijk eenvoudig en ongemakkelijk: zelfs een korte sluiting laat sporen na — vooral bij kansarme leerlingen.
De wiskundeprestaties van kinderen uit gezinnen met een laag inkomen daalden merkbaar, terwijl taal nauwelijks getroffen werd. Vooral jongens en leerlingen die het al moeilijk hadden, liepen achterstand op. De effecten waren klein in absolute cijfers, maar groot in betekenis: voor de kwetsbaarste groep tien keer zo sterk als voor de rest. Leraren van hoge kwaliteit konden die achterstand deels opvangen, wat suggereert dat goed onderwijs een vorm van bescherming is.

Hoe is dit voor ons relevant?

In Vlaanderen sluiten scholen zelden hun deuren voor een griepgolf. En toch is dit onderzoek relevant. Het bevestigt iets wat we ook tijdens en na de coronaperiode zagen: onderbrekingen in leertijd vergroten bestaande ongelijkheid.
Het probleem zit niet alleen in minder lesuren, maar in wat daarna gebeurt. Leerlingen uit gezinnen met meer middelen vinden makkelijker structuur, ondersteuning en oefenkansen; anderen verliezen hun ritme. Een paar dagen lijken niets, maar hun effect stapelt zich op.

Ook in ons onderwijs duiken kleine onderbrekingen op: zieke leraren, afgelaste stages, weken zonder vaste invallers. We beschouwen ze vaak als onvermijdelijk of tijdelijk. Dit onderzoek herinnert eraan dat tijd op school niet zomaar tijd is — het is een schaars goed, en niet iedereen kan het zich permitteren om het te verliezen.

Een nuchtere conclusie

Het mooie aan deze studie is haar kalmte. Geen alarmisme, geen grote woorden, wel precisie. Zelfs bij zulke kleine “mini-lockdowns” konden de onderzoekers effecten aantonen. Tegelijk tonen ze ook de weg vooruit: sterke leerkrachten kunnen de schade beperken.

De les voor Vlaanderen is dus niet dat we elke griepdag moeten tellen, maar dat we moeten investeren in veerkracht: leraren, begeleiding en ondersteuning die kleine schokken opvangen voordat ze grote verschillen worden.

Abstract van de studie:

This paper examines the impact of class closures on the academic achievement of primary and middle school students, with a particular focus on heterogeneous effects related to their household socioeconomic backgrounds. Using administrative data from students in a Japanese city within the Tokyo Metropolitan Area, we analyze the effects of class closures due to influenza epidemics on students’ language and mathematics test scores. Our findings indicate that class closures adversely affect the mathematics test scores of economically disadvantaged students. The magnitude of these negative effects on disadvantaged students varies by subject, grade level, gender, the timing of closures, and students’ prior academic achievement. In particular, male students from economically disadvantaged households are more susceptible to class closures, and those with lower prior academic achievement experience more severe adverse effects. These deleterious effects among economically disadvantaged male students appear to be driven not only by reductions in in-school instructional time but also by behavioral changes that may diminish their learning capacity. Furthermore, we find that high-quality teachers can mitigate the negative impact of class closures on economically disadvantaged students. These results highlight the importance of public programs designed to safeguard student learning environments against such adverse disruptions.