Er zijn films waar je beter niet aankomt. Ze horen bij het collectieve geheugen, bij lessen die mensen menen geleerd te hebben, bij een gevoel van zo wil ik ook zijn. Dead Poets Society is zo’n film. En John Keating ook.
Dus laat ik het maar meteen zeggen als een spoiler: ja, ik ga de film in deze blogpost een beetje verpesten. Met liefde. En met tegenzin. Maar ik denk dat het wel nodig is.

Keating, gespeeld door de fantastische Robin Williams, is voor velen het prototype van de goede leerkracht. Dit blijkt ook uit de recente bevraging van Teacher Tapp Vlaanderen. De rebel. Degene die regels doorbreekt, leerlingen wakker schudt, literatuur tot leven wekt. Carpe diem. Sta op je bank. Kijk anders. Durf denken. Het is verleidelijk. Ook voor wie zelf voor de klas staat.

Maar precies daar wringt het.

Wat John Keating doet, is inderdaad veel in gang zetten. Hij ontregelt, opent vensters, zaait twijfel. Dat is op zichzelf niet fout. Integendeel zelfs. Goed onderwijs heeft soms ontregeling nodig. Het probleem is niet wat hij losmaakt en ik zou ook graag stukken uit sommige handboeken laten scheuren. Het probleem is wat hij daarna nalaat te doen.

Keating is namelijk een rebel zonder verantwoordelijkheid.

Dat inzicht dank ik niet aan een onderwijskundig handboek, maar aan iets waar mijn professor historische pedagogiek Frank Simon me ooit op wees: onderwijs draait niet om de vonk alleen, maar om de zorg voor wat die vonk kan veroorzaken. Inspiratie zonder begeleiding is geen pedagogiek. Het is vuurwerk.

Keating zet leerlingen aan tot kritisch denken, tot verzet tegen conformisme, tot het volgen van hun passie. Prachtig. Maar hij laat hen ook alleen met de gevolgen. Hij positioneert zichzelf consequent buiten het systeem, alsof dat systeem enkel beklemmend is en nooit beschermend. Alsof regels alleen maar bestaan om overtreden te worden, niet om jongeren houvast te bieden terwijl ze zoeken.

En ja, de leerlingen floreren. Even. Tot het vreselijk misloopt.

Keating zet leerlingen aan tot kritisch denken, tot verzet tegen conformisme, tot het volgen van hun passie. Prachtig. Maar hij laat hen ook alleen met de gevolgen. Hij positioneert zichzelf consequent buiten het systeem, alsof dat systeem enkel beklemmend is en nooit beschermend. Alsof regels alleen maar bestaan om overtreden te worden, niet om jongeren houvast te bieden terwijl ze zoeken. En vooral: hijzelf loopt nauwelijks risico, terwijl zijn leerlingen dat wel doen.

Dat maakt hem geen kwaadaardig personage. Zeker niet. Maar het maakt hem wel ook geen goede leerkracht.

Goede leraren weten dat je leerlingen niet alleen mag laten zien dat het anders kan, maar hen ook moet helpen omgaan met wat dat “anders” kost. Dat vrijheid altijd gepaard gaat met grenzen. Dat rebellie zonder zorg geen emancipatie is, maar risico.

Misschien is dat precies waarom de film zo blijft hangen. Niet omdat Keating het zo goed doet, maar omdat hij iets verbeeldt waar veel leraren heimelijk naar verlangen: vrij zijn van systemen, van verantwoording, van consequenties. Maar onderwijs is geen podium voor persoonlijke rebellie. Het is relationeel werk. Met verantwoordelijkheid. Altijd.

Dus ja, Dead Poets Society is mooi. Ontroerend. Iconisch.
Maar als onderwijsvoorbeeld? Het inspireerde veel van mijn onderwijsvrienden tot het beroep en ze zijn niet alleen. Dat is goed, maar gelukkig zijn ze betere lesgevers dan Keating. Al zal wellicht bijna niemand even grappig zijn als Robin Williams. Daarover morgen wellicht meer op deze blog…

Niet elke rebel is een goede leerkracht. En inspiratie zonder verantwoordelijkheid is geen pedagogiek, maar een esthetische pose.