Terwijl ik dit post, verschijnen de artikels op alle websites van media wereldwijd. Ja, Vlaanderen gaat achteruit. Ja, Het lezen in Nederland is een regelrechte ramp. Wellicht zal men ook snel opmerken dat er iets schort met de dataverzameling in Nederland. Maar… daar is de OESO zeer transparant over. Ik denk trouwens niet dat de tendens veel anders zou zijn met betere dataverzameling.

De voorbije 24 uur heb ik zoveel zitten lezen (sorry, studenten, voor mijn kleine oogjes direct in de les) dat mijn hoofd zowat tolt. Er staat zoveel in PISA dat ik hier niet de verhalen van de andere media wil brengen. Wel geef ik jullie een eigenzinnige greep uit de vele data en inzichten. Data die, voor alle duidelijkheid, vooral correlaties tonen én geen causale verbanden. Al proef je dat bijvoorbeeld afleiding door technologie echt wel de schuld in de schoenen geschoven wordt voor bepaalde achteruitgang.

• Laten we beginnen met voor mij dé grafiek van PISA 2025:
  
  Dit zijn niet de resultaten van een land, maar de gemiddelde resultaten van 23 OESO-landen waarvoor deze trend kan worden gevolgd. Dat landen of regio’s zoals Engeland, Ierland of Estland blijvende aandacht zullen krijgen staat in de sterren geschreven. De eerste twee omdat ze stabiel blijven. Estland omdat ze maar beperkt achteruitgaan. Er zijn trouwens ook een paar landen die stijgen, (niet in ranking, maar betere prestaties kregen bij hun leerlingen) maar de meeste van die landen of regio’s scoren zelfs dan nog laag.
• Het milieu was een belangrijk thema en de boodschap is hier gemixt. Mijn poging tot samenvatting van de samenvatting van Andreas Schleicher: Klimaat is de voorbije tien jaar veel zichtbaarder geworden, maar jongeren zeggen er minder over te weten. Juist, het is zelfrapportage, maar laat ik het concreet maken door naar Nederland te kijken. Nederlandse leerlingen hebben minder plezier in natuurwetenschappen, hebben een lager science-self-concept, zijn minder milieubewust en doen minder milieugerelateerde activiteiten dan het EU14-gemiddelde. Nog sterker: Nederlandse leerlingen schatten hun eigen invloed op milieuverandering het laagst in van álle deelnemende PISA-landen. En oja, 47% van de Nederlandse 15-jarigen vindt dat we meer op gezond verstand en minder op wetenschappelijke studies moeten vertrouwen, tegenover 40% in EU14. De Nederlandse jongeren kunnen dus minder lezen, rekenen minder op de wetenschap maar ze zijn wel gelukkiger (gelukkigst van alle 14 EU-landen).
• Dit is een wat plompverloren zin bij Schleicher en enkele paragrafen in het grote rapport, met linken naar een tabel die ik nog niet kon bekijken (spijtig genoeg), maar misschien wel de belangrijkste methodologische nuance van PISA van deze ronde: “Students across the OECD reported making less effort on the PISA test in 2025, compared to 2022 and 2018.”
• Nog een opvallende globale trend, maar niet in Vlaanderen en Nederland: gemiddeld over de OESO-landen is de daling in (lees)prestaties opvallend sterk bij de meest sociaal-economisch bevoorrechte jongeren (omgekeerde trend van vroeger). Maar bij ons blijft de kloof arm/rijk stabiel. Iedereen gaat dus quasi gelijk achteruit. Interessante discussie kan nu worden waar je nu blij mee moet zijn. De ongelijkheid in andere landen daalt ietwat, maar dat komt doordat de rijken slechter worden in lezen.

Ik heb zelf vooral ook nog vragen. Ik wil me de komende dagen verder verdiepen in de UK versus Engeland. Het Verenigd Koninkrijk doet het goed, maar net zoals in België bestaat er geen Brits onderwijs. Wales, Schotland, Engeland,… voeren een heel eigen beleid. We kijken nu heel erg naar Engeland. Een ik krijg signalen dat daar de ongelijkheid zou afnemen zonder verslechtering! En Engeland doet het beter dan de UK als geheel. Dit kon ik al afleiden uit enkele tabellen die ik kon inkijken. Maar… niet spectaculair veel beter dan het hele land! Dus de verhoudingen tussen Engeland en bvb Schotland kunnen boeiend worden omdat die echt een totaal ander beleid voeren.

Oh, en voor wie het tot het einde haalde, er is ook goed nieuws:

• Veel wiskundetoppers in Nederland (ja, dat mag ook gezegd worden)
• Vlaamse leerlingen zijn internationaal sterk in computationeel probleemoplossen.
• En er komt nog meer PISA waar we wellicht goed in zullen scoren. In 2027 volgen namelijk ook nog de resultaten van Engels als vreemde taal. Ander onderzoek indachtig, denk ik dat de Vlaamse leerlingen hier wel eens degelijk op zouden kunnen scoren. Als ze tenminste hiervoor wel zin hadden om de oefeningen te maken…

P.S.: Over de andere stijl dan anders in mijn schrijven: het was echt veel lees- en opzoekwerk in recordtijd en ik wou het echt zelf gelezen hebben. Ik besef goed dat ik nu alweer dingen ben vergeten. 377 pagina’s internationaal rapport, een 80-paginalange Schleicher bijdrage, een Nederlands rapport van 162 pagina’s en een boel Vlaamse slides bleken pittig :).