Word je gelukkiger door te glimlachen? Wel, dat hangt ervan af…

Kun je jezelf gelukkiger maken door gewoon te glimlachen? Het klinkt als een van die typische aanbevelingen uit zelfhulpboeken. Voel je je wat minder goed? Zet een glimlach op je gezicht en je humeur zal vanzelf volgen. Eerder besprak ik al onderzoek naar hoe een leerkracht enthousiasme mag faken. Maar klopt het ook dat je je meer geluk voelt als je lacht? In een liedje zou het antwoord ja zijn, maar nieuw onderzoek geeft zoals steeds nuance.

Misschien herinner je je nog de beroemde pencil-in-the-mouth-studie van Strack en collega’s uit 1988. Deelnemers moesten een potlood tussen hun tanden houden, waardoor ze onbewust spieren gebruikten die ook bij glimlachen actief zijn, of tussen hun lippen, waardoor die spieren net minder actief werden. De deelnemers die het potlood tussen hun tanden hadden, beoordeelden cartoons vervolgens als grappiger. Het onderzoek werd een klassiek voorbeeld van de facial feedback hypothesis die teruggaat op het denken van Darwin! Onze gezichtsuitdrukkingen tonen niet alleen hoe we ons voelen, ze kunnen ook beïnvloeden hoe we ons voelen.

Er was alleen een probleem. In 2016 slaagde een grote, vooraf geregistreerde replicatie in 17 laboratoria er niet in om het oorspronkelijke resultaat te herhalen. Yep, het is een bekend slachtoffer van de replicatiecrisis. Maar… daarmee was het verhaal niet afgelopen. Later onderzoek, waaronder een grote internationale samenwerking uit 2022, vond wel degelijk aanwijzingen dat bewust glimlachen mensen een beetje gelukkiger kan maken. Opvallend genoeg was het bewijs sterker voor het bewust aannemen van een glimlach dan voor de oorspronkelijke methode met het potlood.

Dus glimlachen maakt je toch gelukkiger? Misschien. Maar er dook nog een ander probleem op. Denk hierbij aan mensen die in winkels, restaurants of andere dienstverlenende beroepen werken en van wie verwacht wordt dat ze voortdurend vriendelijk glimlachen. Onderzoek naar wat psychologen emotional labor noemen, suggereert dat het voortdurend moeten tonen van emoties die je niet noodzakelijk voelt, samenhangt met net een lager gevoel van welzijn!

Hoe kunnen we beide bevindingen met elkaar rijmen? Een nieuwe studie van Coles en collega’s, gepubliceerd in het Journal of Experimental Social Psychology, probeerde deze schijnbaar tegenstrijdige bevindingen met elkaar te verzoenen.

De onderzoekers rekruteerden 1.201 deelnemers voor een vooraf geregistreerd experiment (nice!). De deelnemers moesten ofwel bewust glimlachen, ofwel hun gezicht gewoon natuurlijk laten reageren. Dat deden ze terwijl ze naar positieve afbeeldingen keken, zoals kittens en bloemen, of naar negatieve afbeeldingen, zoals dierenmishandeling.

Maar de onderzoekers voegden nog twee elementen toe. Sommige deelnemers moesten slechts één keer glimlachen, anderen moesten de opdracht tien keer herhalen. En een deel kreeg te horen dat ze een deel van hun vergoeding konden verliezen als ze de instructies niet goed opvolgden.

De onderzoekers zagen zelf drie mogelijke verklaringen die ze wilden testen:

  • Glimlachen helpt alleen in positieve situaties.
  • Het werkt alleen als je niet voortdurend hoeft te glimlachen.
  • Het effect verdwijnt wanneer je wordt gedwongen om te glimlachen.

Wat bleek? Geen van de drie verklaringen bleek helemaal correct.

In negatieve situaties rapporteerden deelnemers die één keer glimlachten zelfs iets meer geluk, ongeacht of er een financiële dreiging was. Dat positieve effect werd echter kleiner wanneer ze herhaaldelijk moesten glimlachen en verdween wanneer die herhaling werd gecombineerd met de dreiging van een straf.

Nog verrassender was wat er gebeurde in positieve situaties. Eén keer vrijwillig glimlachen maakte de deelnemers niet gelukkiger. En wanneer ze herhaaldelijk moesten glimlachen of wanneer er een mogelijke straf boven hun hoofd hing, rapporteerden ze zelfs minder geluk. De onderzoekers vonden bovendien dat glimlachen in positieve situaties gevoelens van boosheid kon versterken, vooral wanneer deelnemers herhaaldelijk moesten glimlachen onder dreiging van straf.

Glimlachen kan je dus gelukkiger maken, maar blijkbaar ook minder gelukkig. De context speelt een rol, net als hoe vaak je moet glimlachen. Voordat we hieruit concluderen dat werkgevers hun personeel beter niet meer kunnen vragen om te glimlachen, moet ik traditioneel wel enkele belangrijke beperkingen vermelden.

Ten eerste waren de effecten doorgaans klein en duurde het experiment maar kort. Tien keer glimlachen tijdens een online experiment is natuurlijk niet hetzelfde als acht uur per dag vriendelijk moeten zijn tegen klanten.

Je kan ook vragen stellen bij de vergelijking. Deelnemers die moesten glimlachen, moesten hun gezichtsuitdrukking bewust onder controle houden. De controlegroep mocht gewoon natuurlijk reageren. Zou het negatieve effect deels kunnen komen door de inspanning of ergernis van het moeten controleren van je gezicht, eerder dan door het glimlachen zelf? De onderzoekers vermelden die mogelijkheid zelf ook.

Maar een onderzoek dat én gepreregistreerd is én niet uitkwam wat de onderzoekers vonden, heeft belangrijke troeven qua geloofwaardigheid. En het onderzoek deed me ook glimlachen. Spontaan dan.

Geef een reactie