De voorbije weken kwam Smartschool in een behoorlijke storm terecht na berichtgeving in het Nieuwsblad over AI die het bedrijf zou gaan testen in onderwijs. Ondertussen staat dit project op pauze. De voorbije week kwam de onafhankelijke adviesraad samen om hier het hoofd over te buigen, en ik ben samen met andere experts, directies, vertegenwoordigers van vakbonden, koepels, netten, leerlingen,… lid van deze raad.

Ik wil in deze post niet vooruitlopen op wat de raad over AI en de storm heeft geadviseerd, dit is iets waar nog aan gewerkt wordt, maar ik wil wel stilstaan bij iets anders. De titel van deze post heb ik deze week uitgesproken tijdens deze vergadering over een punt waar we al vaak op hebben gebotst: de enorme verschillen van hoe Smartschool door scholen gebruikt wordt.

Eerder deze week was het groot nieuws in Nederland dat een school zou stoppen met het sturen van notificaties en punten naar ouders doorheen de week. Eerlijk: dat doet de school van twee van mijn kinderen al twee jaar. Maar als je kinderen hebt op verschillende scholen kun je al snel merken dat het ict-beleid tussen scholen ook op dat vlak enorm kunnen verschillen (zie ook het rapport van het Rekenhof dat ik eerder besprak).

Het doet me denken aan een uitspraak die ik ooit optekende van Maarten Simons en Jan Masschelein dat onderwijs vaker technologie aanpast dan technologie onderwijs verandert. Ook tijdens de pandemie zagen we enorme verschillen tussen scholen hoe technologie gebruikt werd, van zeer slim tot nauwelijks gebruik tot gebruik waarvan je je kan afvragen of dit wel aangewezen was.

Een boeiende vraag is in welke mate Smartschool verantwoordelijk is voor eventueel oneigenlijk gebruik van hun platform. Het is een vraag waar ze zelf mee worstelen en waar we ook al vaak op botsten tijdens de bijeenkomsten. Het andere aspect is namelijk de autonomie van de scholen. Als je een platform minder een Zwitsers zakmes maakt, waarbij je als school zelf weinig kan instellen en aanpassen naar je eigen visie, dan komt de autonomie van de school in het gedrang. En die autonomie is een hoog goed in een regio met onderwijsvrijheid in de grondwet.

Ondertussen wordt er door vele spelers wel gewerkt om scholen bij hun ict-beleid te helpen, maar het is en blijft een uitdaging ook omdat bepaalde neveneffecten van nieuwe technologieën soms pas na een tijdje duidelijk worden. Ooit werden notificaties gezien als een toonbeeld van transparantie, nu kunnen ze door de overvloed aan beeps en bleeps een pure  foltering zijn. Er is veel te zeggen voor het bijhouden van een leerlingvolgsysteem, maar het kan tegelijk voor een enorme planlast zorgen en kan ongewild evolueren naar een leerlingvervolgsysteem.

Het laatste woord is hierover nog lang niet gezegd en een intelligent platform is slimmer dan blad papier. Dus het komt met meer verantwoordelijkheden voor de producent. Tegelijk moet ik nog maar eens aan de eerste wet van Kranzberg denken: “Technology is neither good nor bad; nor is it neutral”.

P.S.: De raad is wel degelijk onafhankelijk. Onze onkosten worden vergoed, maar we praten zeker niet het bedrijf naar de mond, noch zijn we verantwoordelijk zoals een raad van bestuur zou zijn. Smartschool kan onze adviezen volgen of negeren, maar alles wordt openbaar gemaakt. Dus iedereen kan dus ook zien wat er met onze adviezen al dan niet gebeurt.