Vandaag ben ik een van de sprekers op de Dag van de Cultuureducatie die helemaal draait rond ‘Wie ben ik? Opstand en cultuur’. Er zijn trouwens nog tickets voor het gratis artisitek avondprogramma in de Singel met An Pierlé, Bernard Dewulf, Barend van Heusden, Marieke Dilles, Koenraad Tinel, Mamaza & Stijn Vranken. Ik werd ook gevraagd een opinie te schrijven over jongeren en cultuureducatie. Dit is mijn stuk:

Waarom zouden jongeren cultuureducatie willen? Nee, ik vraag niet waarom wij vinden dat zij het zouden moeten willen, maar waarom zouden zij zelf er warm voor kunnen lopen?

Eerst en vooral, uit het Participatiesurvey vorig jaar bleek dat jongeren gemiddeld meer aan cultuur doen dan de oudere generaties. Tegelijk leren we uit verschillende onderzoeken dat die cultuurbeleving van de jongeren passiever wordt, meer cultuur ondergaan dan beleven. Wat ze aan cultuur doen draait vooral rond film, muziek en digitaal entertainment. Voor de mensen en cultuurhuizen die denken dat ze de jongeren via de sociale media tot andere kunsten kunnen brengen, Nederlands onderzoek doet vermoeden dat dit niet echt iets is waar jongeren zitten op te wachten als ze op Facebook gaan.

De school en de ouders blijken voor jongeren vaak nog steeds de belangrijkste toegang tot cultuur. Voor veel tieners is de school vaak de enige manier waarop ze in een museum komen of toneel ontdekken. De kunsttalen die in het onderwijs aan bod komen, kunnen nog altijd ruimer. Ik zie zelf bijvoorbeeld minder dans of architectuur passeren. Maar terug dit is bekeken vanuit het standpunt van een volwassene die vindt dat jongeren cultuur moeten ontdekken.

Als ik naar de onderzoeksdata kijk die ik met Tom Vermeylen verzamelde voor een onderzoeksproject aan de Arteveldehogeschool, zie ik dat er 2 grote redenen zijn die jongeren zelf aanhalen waarom ze aan toneel doen, naar de muziekschool gaan, enz. Enerzijds vermelden jongeren ambitie, ze willen iets artistieks worden of zichzelf ontplooien, anderzijds plezier.

Zelf zie ik een derde reden. Deze heeft niet zozeer met protest te maken, maar wel met zingeving. Jongeren zitten vandaag, net als iedereen wel met veel vragen. We merken dat het algemene optimisme bij de jongeren aan het dalen is. Kinderen en jongeren zijn vaak het laatste waarop bespaard wordt, maar nu ervaart iedereen de gevolgen van de opeenvolgende crisissen.

De meerderheid van de Vlaamse jongeren wil gewoon gelukkig zijn. Zowat drie kwart droomt van een gezinnetje. Ze worden, noodgedwongen, realistischer over wat ze gaan verdienen. Ze beseffen dat het eigen huis waar ze van dromen minder makkelijk te realiseren wordt. Cultuur kan hier niet direct helpen, maar het verwoordt wel de onderstroom die bij veel jongeren leeft. Als je kijkt naar de verschillende indignados, occupy-bewegingen, of de vele kleinere protestgroepen op Facebook, enz. domineert een vraag: waarom. Waarom moeten wij de banken betalen? Waarom hebben wij, jongeren in Zuid-Europa of in Ierland, geen werk? We hebben hard gestudeerd zoals jullie wilden, maar we kunnen niet eens genoeg verdienen om te leven. Onze jongeren hebben het door de band een pak makkelijker, maar zijn niet blind voor wat er in de wereld gebeurt. Zo zijn we allemaal samen, jongeren, maar ook de volwassenen, een ‘generation why’ geworden.

Sommigen, nietwaar Louis, verwijten jongeren dat ze wel aanklagen, maar geen antwoorden bieden. Er valt hier veel over te zeggen, maar oplossingen worden gekozen door de massa zelden bedacht door de massa. Volgens mij is het feit dat ze de vraag stellen, belangrijk op zich.

We leven in een wereld vol informatie en vol keuzes. De waarom-vraag is dan ook vaak een oproep om te helpen kiezen. Op school vragen leerlingen waarom ze iets moeten kennen of kunnen. Soms wordt dit door leerkrachten ervaren als het in twijfel trekken van het curriculum of hun professionaliteit, maar in feite is het een vraag naar steun in onze complexe wereld.

Cultuureducatie zal geen directe antwoorden geven op veel van de terechte vragen waar jongeren en bij uitbreiding de hele maatschappij mee worstelen over banken, jobs, enz. Maar de diepere waarom-vragen die in de hoofden van onze jeugd spelen over het grotere geheel, de zingevingsvragen, daar kan en moet cultuureducatie hen inspiratie aanreiken. Niet zozeer om hen dé oplossing in te lepelen, als die al zou bestaan, wel om hen zelf bewust eigen keuzes te laten vormen.

Soms lijken er krachten aan het werk om het onderwijs te onderwerpen aan een te uniform nuttigheidsdenken. Cultuureducatie is dan nog wel belangrijk om jongeren creativiteit bij te brengen zodat we de concurrentie aan kunnen gaan met de groeilanden van deze wereld. Maar vraag lesgevers en leerlingen naar de mooiste momenten waar ze zelf het meest aan gehad hebben, dan zijn het vaak net die momenten waar, soms zelfs spontaan, de diepere vragen aan bod kwamen. Laten we deze momenten koesteren.