Ik werd gisteren gevraagd om een opinie te schrijven voor De Standaard naar aanleiding van de klacht van ouders tegen het verplichte gebruik van iPads op school. In de versie in de krant is er 1 zin gesneuveld, namelijk dat ik me niet uitspreek over 1 welbepaalde case. Mijn tekst:

Gisteren raakte bekend dat ouders een klacht indienen bij het departement onderwijs tegen het invoeren van iPads op de school van hun kinderen in Blankenberge. Ze stellen dat het voor hen onduidelijk is wat het verplicht gebruik in de klas effectief zal kosten.

Ik wil niet ingaan op de specifieke casus, maar het invoeren van dergelijke technologie roept terecht vragen op waarvan ik er hier enkele wil behandelen. Niet zozeer om direct antwoorden aan te reiken, wel om de problematiek in kaart te brengen. Zoals je zal merken, zullen de scholen hun eigen keuzes moeten maken en verdedigen.

Betekenen technologie een meerwaarde in de klas? Je kan een bibliotheek volschrijven met antwoorden op deze vraag. Laat me te kort door de bocht stellen dat er veel slechte redenen zijn om tablets of netbooks in de klas in te voeren. Ik noem maar ‘hip willen zijn‘ of ‘denken dat leerlingen daardoor opeens spontaan beter gaan leren’. Ik vrees dat de mogelijke positieve resultaten dan eerder van kortstondige duur zullen zijn.

Ik zie wel ook goede redenen om toegang tot internet binnen het dagelijks onderwijsproces te brengen. We moeten op school onze kinderen en jongeren leren omgaan met de enorme toegang aan informatie. Dit geldt voor alle vakdomeinen. Correct gebruik van technologie kan inhouden ook praktischer en aanschouwelijker maken. En misschien de belangrijkste reden: de school mag niet wereldvreemd zijn en we leven nu eenmaal in een getechnologiseerde maatschappij.

De vraag of het dan per se iPads moeten zijn, is relevant. Het toestel is populair, maar andere scholen kiezen bewust voor netbooks of Android-toestellen die soms goedkoper uitvallen. En wat als zoon- of dochterlief al een prima laptop heeft en liever die zou gebruiken? 1 toestel opleggen maakt het voor de lesgevers en leerlingen eenduidiger en makkelijker, maar tegelijk kan zijn dat we zo een nieuw uniform invoeren.

iPads, en bij uitbreiding alle vormen van technologie in het onderwijs, kosten geld. De idee dat ze een besparing kunnen zijn, is bediscussieerbaar. Het is zeker zo dat in een overgangsfase ze die besparing niet kunnen zijn. Het is een illusie te denken dat een school zomaar op slag en stoot papierloos kan worden. Niet alle handboeken of cursussen zijn direct verkrijgbaar als e-boek, niet alle inhouden zijn didactisch bruikbaar terug te vinden online of als applicatie. De wenselijkheid van een totale vertaalslag van papier naar pixels op een scherm is ook nog niet uitgeklaard. Sommige onderzoeken stellen vragen bij het onthouden van iets dat je leest op een scherm.

Brengt ons bij de vraag is wie deze meerkost dan moet betalen? In het basisonderwijs is dit vrij duidelijk, omdat we daar een maximumfactuur kennen en de scholen moeten voorzien in het nodige leermateriaal. Deze maximumfactuur bestaat niet in het secundair onderwijs en dat maakt de discussie direct moeilijker. Zowel de scholen als de overheid hebben geen overschotten en dus merk je dat de kost doorgeschoven wordt naar de ouders. Nu, de wetenschappelijke rekenmachine betaalt de leerling of beter de ouders al lang, maar de kost van een iPad is nog wel wat meer.

Het ergste dat ons onderwijs kan overkomen is dat dergelijke middelen voor nieuwe ongelijke kansen zouden zorgen. Bij het invoeren van een verplicht toestel in de klas is het zo dat in quasi elke school die ik ken er een huurmogelijkheid bestaat. En het is misschien een publiek geheim, maar de meeste scholen zijn zeer sociale instellingen die ouders in alle stilte helpen als ze bepaalde zaken niet kunnen betalen. Maar wat als ouders bewust niet voor die ene school kiezen omdat ze de meerkost van een iPad niet kunnen betalen? Het is een taak voor de gemeenschap om na te denken of scholen hier alleen moeten in staan en of studietoelagen dan wel nog toereikend  genoeg zijn om een vrije schoolkeuze te garanderen.

Een ding ben ik zeker. Een school of scholengroep die een dergelijke stap zet, moet vooral goed nadenken over hoe ze op al deze vragen een afdoend antwoord kunnen geven. Niets zou erger zijn dat als na een half jaar blijkt dat bijvoorbeeld de toestellen nauwelijks gebruikt worden. Het is aan het hele schoolteam om in de praktijk de blijvende meerwaarde aan te tonen van al hun sociale, praktische en didactische keuzes.