Wat ik vandaag ga vertellen in het Vlaams Parlement over vrijheid van onderwijs

Vandaag is de tweede dag van een grote conferentie te ere van 60 jaar schoolpact en 30 jaar Vlaams onderwijs. Ik heb de eer om vandaag daar ook 12 minuten te spreken. Dit is het abstract van mijn bijdrage:

Als je wint…

Herman Brood en Henny Vrienten zongen het in 1984: “…als je wint heb je vrienden”. Eenzelfde redenering kan je ook toepassen op vrijheid van onderwijs, als het goed gaat met het onderwijs is dergelijke vrijheid verdedigen en handhaven makkelijker. Aansluitend bij wat Lievens (2018) stelt in zijn recente promotie-onderzoek, is het niet ondenkbaar dat de komende jaren de Vlaamse overheid verder een grote controleijver aan de dag zal leggen “om aan de (vermeende) tekortkomingen van het onderwijs (of van de samenleving in haar geheel) tegemoet te komen” (Lievens, p.2). Deze bijdrage wil hier dieper op ingaan en drie van de concrete uitdagingen schetsen die in de nabije toekomst een rol kunnen spelen.

De vrijheid van onderwijs zoals beschreven in artikel 24, §1 van de Grondwet, bestaat in essentie uit een actieve en een passieve vorm van onderwijsvrijheid: enerzijds de vrijheid onderwijs te organiseren, anderzijds de vrijheid van ouders en kinderen onderwijs te kiezen dat aansluit bij de eigen overtuigingen. Twee uitdagingen die ik wil bespreken situeren zich bij de actieve vorm, de derde bij de passieve vorm.

De al dan niet vermeende tekortkomingen, zijn zo een eerste uitdaging. Dit past in wat onder andere Sahlberg (2011, 2014) beschreef als G.E.R.M. of global education reform movement, waarbij dergelijke tekortkomingen die zouden blijken uit internationale vergelijkingen leiden tot een roep voor meer controle en standaardisering. Terwijl Sahlberg dit bewust met een negatief acroniem beschrijft, gaat het m.i. over een evenwichtsoefening tussen de kwalificatietaak van onderwijs enerzijds zoals Biesta (2015) deze beschrijft en de grondwettelijke (pedagogische) vrijheid. Een evenwicht dat verder onder druk kan komen te staan als de trend die in 2017 in PIRLS merkbaar was, verdergezet wordt in PISA 2018…

Een tweede uitdaging is het te verwachten lerarentekort die de vrijheid van onderwijsverstrekkers van onderuit kan aantasten. Deze uitdaging hoor je minder in relatie tot de vrijheid van onderwijs, maar het is niet ondenkbaar dat een derde, minder vaak vernoemde vorm van vrijheid van onderwijs – de academische – meer zal opgeëist worden door leraren die beseffen dat ze een schaars goed worden. Concreet: in 2017 stopten 402 leraren wiskunde, er kwamen 21 masters wiskunde voor in de plaats (Amkreutz, 2017). Dat deze witte raven zelf eisen kunnen stellen over hoe onderwijs er moet uitzien, is niet ondenkbaar.

De derde uitdaging heeft met de passieve vorm van vrijheid van onderwijs te maken en is het plaatstekort dat in Vlaanderen al een tijdje speelt, maar die zich toont als een tweesnijdend zwaard. De grote geboortegolf die we in Vlaanderen tot 2011 hebben gekend (Vlaamse Overheid, 2014), is vandaag een eindige karavaan van kinderen. Ondertussen verlaat deze karavaan de kleuterschool en staan ze aan de deur te kloppen van het secundair onderwijs. Deze geboortegolf, in combinatie met een verdere verstedelijking, zorgt ervoor dat er in verschillende (centrum)steden er plaatsen tekort zijn, waardoor de keuze onder druk kwam te staan, eerst in het basisonderwijs, nu in het voortgezet onderwijs. Tegelijk kan in krimpregio’s het openhouden van scholen met verschillende overtuigingen een onhaalbare – lees onbetaalbare – kaart worden. En dan is er nog de vraag: wat als de karavaan voorbij getrokken is.

Vrijheid van onderwijs is makkelijk als het goed gaat, maar heeft vooral vrienden nodig als het niet meer aan de winnende hand is.

Referenties

Amkreutz, R. (2017). Cijfers liegen niet: de echte wiskundeleraar sterft uit. De Morgen, 10 juni 2017.

Biesta, G. J. J. (2015). Het prachtige risico van onderwijs. Phronese.

Lievens, J. (2018). De vrijheid van onderwijs. Proefschrift, Leuven: KU Leuven.

Sahlberg, P. (2011). Finnish lessons. Teachers College Press.

Sahlberg, P. (2014). Finnish lessons 2.0: What can the world learn from educational change in Finland?. Teachers College Press.

Vlaamse Overheid (2014). Algemene omgevingsanalyse voor Vlaanderen. Brussel: Vlaamse Overheid.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.