Opinie in De Morgen: Het gaat slecht met ons onderwijs. Hoe kan het beter?

Vanmorgen verscheen dit opiniestuk van mijn hand in De Morgen:

Als er slechte resultaten komen in internationale onderwijsvergelijkingen, dan kan je stilaan een paar zaken voorspellen. Vooreerst zal quasi iedereen er zijn of haar gelijk in zien, in lijn met wat ze al jaren verkondigen. Onderzoekers zullen voorzichtig zijn, omdat de data geen grote causale verbanden toelaten. En ietsje later komt de vraag naar oplossingen waarbij we enerzijds vaststellen dat we weinig zicht hebben op wat er effectief in ons onderwijs gebeurt en anderzijds lonken we naar goede voorbeelden in het buitenland. Dit laatste leidt dan tot ‘onderwijstoerisme’. Finland was lange tijd een topbestemming, al merkten weinigen dat ze ook al jaren achteruitgaan. Sinds de recentste PISA-onderzoeken, die 15-jarigen testen op taal, wiskunde en wetenschap, werd Estland the place to visit en de voorbije 24 uur kreeg ik veel vragen over Engeland, omdat deze regio zowel voor begrijpend lezen (PIRLS) als voor rekenen (TIMSS) de omgekeerde evolutie kende van Vlaanderen.

Toch blijft vergelijken moeilijk. De vergelijkende pedagogiek is een van de mooiste takken in mijn vakgebied. Je leert er al snel dat succes en falen van onderwijssystemen complexe verhalen zijn, die zelden door één element worden bepaald. Eén of zelfs een paar succesfactoren uit het buitenland kopiëren geeft daarom geen pas. Zo heeft de Britse onderwijsminister een veel grotere impact op wat er in de klas gebeurt dan zijn Vlaamse collega. Hij of zijn kan concreter bepalen hoe leerlingen technisch moeten leren lezen. Ben Weyts (N-VA) heeft hierover bitter weinig in de pap te brokken. En als je dat wil veranderen, dan staan er wel degelijk (grond)wetten en praktische bezwaren van koepels en netten in de weg.

Om hieruit te raken zou ik iets anders willen voorstellen. Misschien ken je wel Air Crash Investigations, een docu die National Geographic laat op de avond heruitzendt. Als een vliegtuig verongelukt, dan wordt goed uitgezocht wat de oorzaken zijn, zodat dit in de toekomst voorkomen kan worden.

Het Vlaamse onderwijs is nog niet gecrasht, al zijn we wel al een tijdje behoorlijk aan het dalen. Bijvoorbeeld Zweden was er erger aan toe: door een reeks maatregelen zoals een competentiegericht curriculum en scholen die winst mochten maken, is het systeem daar in vrije val. Of neem Nederland waar de onderwijscommissie Dijsselbloem (2007-8) analyseerde hoe het Nederlandse onderwijs in stormweer terecht was gekomen. Bij die commissie van onze noorderburen ontbrak een cruciaal deel dat volgt na de ‘Crash Investigation’. Aanpassingen doorvoeren! Eufemistisch gesteld hielden de volgende regeringen niet altijd evenveel rekening met de inzichten die Dijsselbloem en co. hadden gevonden.

Laten we in Vlaanderen dus een onderwijscommissie samenroepen, zoals Bart Eeckhout voorstelt. Maar laten we meteen ook beloven er lessen uit te trekken.

2 gedachten over “Opinie in De Morgen: Het gaat slecht met ons onderwijs. Hoe kan het beter?

  1. Interessante elementen in je stuk, Pedro, behalve dat laatste (ideetje van Bart Eeckhout). Zie hieronder de laatste alinea van mijn stuk over de parlementaire bespreking gisteren (N.B. de linken in mijn stuk zijn door dit format verdwenen, maar dat is niet erg):

    9 december 2020 – TIMSS 2019

    Gisteren en vandaag was dit belangrijke, boeiende maar ook complexe thema alomtegenwoordig in de geschreven, audiovisuele en zgn. sociale media. Het viel dus te verwachten dat er ook actuele vragen over zouden worden gesteld in de plenaire vergadering van het Vlaams Parlement. Liefst vijf vragenstellers traden aan: Elisabeth Meuleman, Koen Daniëls, Loes Vandromme, Hannelore Goeman en Jean-Jacques De Gucht. Voor ik kort kijk naar de parlementaire bespreking, vooraf graag een paar verwijzingen naar relevant documentatiemateriaal:
    • Het materiaal van de Vlaamse coördinator van het onderzoek in kwestie, incl. het persbericht van minister Weyts;
    • Een voorbeschouwing, een beschouwing en achtergrondlectuur van en bij het onderzoek, zoals ter beschikking gesteld door Pedro De Bruyckere;
    • Het persbericht van Katholiek Onderwijs Vlaanderen;
    • Het materiaal in Klasse;
    • Een YouTube-filmpje van de organiserende instantie, dat een samenvattend beeld geeft van het onderzoek.
    We hadden de dag voordien al zoiets horen waaien hierover en inderdaad, minister Weyts bleek in quarantaine te zitten… en dus nam minister-president Jan Jambon de concrete mondelinge antwoorden op de vragen voor zijn rekening. Gelet op de aard van het beestje (het thema dus, niet de antwoordende minister-president), lagen de vragen én de antwoorden voor de hand. Au fond ging dat over de complexe wereld van de Vlaamse onderwijskwaliteit en het was allesbehalve de eerste keer dat daarover in dit parlementaire gremium gesproken werd. Veel (om niet te zeggen alles) was al bekend van de dag voordien (tot en met ’s avonds in De afspraak op Eén met Dirk Van Damme toe). Ik zal hier dan ook selectief slechts enkele zaken uit de tussenkomsten halen.
    Elisabeth Meuleman noemde de in de media vermelde oplossingen van minister Weyts in dit TIMSS-dossier holle slogans en gebruikte daarvoor de metafoor van de “bok” (het toestel uit de les lichamelijke opvoeding): voor wie er niet over kon, zette de minister die bok gewoon nog wat hoger, aldus Meuleman. Koen Daniëls’ verwijt was dat in het verleden de bok gemakshalve gewoon weggenomen werd en hij accentueerde traditiegetrouw het belang van kennis van het Nederlands en van vakkennis. Voor Loes Vandromme ging het om een heel genuanceerde kwestie, waarvoor simplistische oplossingen niet voldeden, en ze overliep diverse relevante aspecten, incl. de centrale plaats van de leraar. Hannelore Goeman begon als reactie op de slechte TIMSS-resultaten met “Waarom?”. Eigenlijk bedoelde ze “Hoe kwam dat?”, maar dat vergaf ik haar graag, want cruciaal was inderdaad om oorzaken te kunnen identificeren. En laat nu net dát (op toegegeven, enkele sterke vermoedens na) niet zo eenvoudig zijn. Ook zij kwam bij de figuur van de leraar uit voor haar vraag. Na enig aanvankelijk gestuntel stelde een jarige Jean-Jacques De Gucht ook een soortgelijke vraag als alle andere vragenstellers.
    De antwoorden van minister Weyts, voor de gelegenheid bij monde van minister-president Jan Jambon, kenden we al, zoals gezegd vanuit de media, maar de chef van de Vlaamse regering nam de bok-uitdaging van Meuleman dankbaar aan…door er een springplank voor te leggen, met onder andere een zo snel mogelijke goedkeuring van de eindtermen tweede en derde graad secundair onderwijs…weet je nog, beste lezer? We zullen zien…
    Bij de replieken van de vragenstellers kregen we vervolgens enkele bijkomende maar ook overbekende elementen: lerarenloopbaanpact (Meuleman), middelen inzetten in de klas (N.B. Koen Daniëls had daarbij een erg interessante verwijzing naar de bevindingen van de Onderwijsinspectie bij doorlichtingen m.b.t. wiskunde in de basisscholen versus de TIMSS-resultaten nu), ouderbetrokkenheid en brugfiguren (zeg maar, de supporters om de sportmetafoor voort te zetten door Vandromme), de leraar was de springplank voor Goeman (dus meer handen en lesuren nodig) en de leerplichtleeftijd verlagen naar 2,5 jaar (De Gucht). Interveniënt Jos D’Haese kon nog even zijn duivels ontbinden over onwetenschappelijk beleid en ideologische scherpslijperij van de minister, met een eenzijdige inzet op taal en de besparingen op de pedagogische begeleiding. Interveniënt Roosmarijn Beckers ten slotte was niet verwonderd over het TIMSS-resultaat wegens het binnenlaten van allerlei anderstaligen in dit land en de pretpedagogie van links.
    De korte reactie van Jambon en de slotwoorden van de vragenstellers leverden niet echt nog iets nieuws of, behalve dan misschien het verruimen van het gespreksthema naar een (debat over een) echt GOK-plan 2.0, zoals ik dat bij Meuleman en Vandromme hoorde, en iets implicieter ook bij Goeman en De Gucht.
    Erg opmerkelijk nog was het voorstel van commentator Bart Eeckhout in De Morgen vandaag: hij wilde een ware parlementaire onderzoekscommissie voor het gestelde probleem. Twee persoonlijke bedenkingen daarbij. Dat zware parlementaire instrument (met bevoegdheid van een onderzoeksrechter, jawel) doet mij denken aan de intentie om verantwoordelijkheden (zelfs persoonlijke) vast stellen c.q. vervolgens te bestraffen. En daar huiver ik van, gelet op de aard van de materie. Als, daarnaast, trouwens zo’n commissie (denk ook aan allerlei hoorzittingen en zelfs een actuele commissie ad hoc in het Vlaams Parlement) alles wat al meermaals gezegd is, nog eens overdoet, dan lijkt mij dat zonde van de tijd. Bijkomend wetenschappelijk onderzoek, graag. Een parlementaire onderzoekscommissie, neen bedankt!
    Lees de bespreking van de “Actuele vraag over de resultaten van het internationale TIMSS onderzoek van Elisabeth Meuleman, over de resultaten van het nieuwe TIMSS-onderzoek naar leerprestaties wiskunde en wetenschappen bij Vlaamse leerlingen van Koen Daniëls, over de resultaten van het meest recente TIMSS-onderzoek van Loes Vandromme, over het nieuwe TIMSS-onderzoek betreffende de kwaliteit van het onderwijs van Hannelore Goeman en over de dalende leerprestaties voor wiskunde en wetenschappen bij Vlaamse leerlingen zoals blijkt uit het nieuwe TIMSS-onderzoek van Jean-Jacques De Gucht” aan minister Ben Weyts.
    Reageren kan bij Wilfried Van Rompaey: wilfried.vanrompaey@katholiekonderwijs.vlaanderen

  2. Persoonlijk heb ik mijn bedenkingen bij de gedachte dat de oplossing voor dit probleem van de politici in Brussel moet komen. Los van wie die politici zijn. Ik stel me als leerkracht liever de vraag wat ik, samen met mijn collega’s nu kan doen om het niveau op te krikken. Die eindtermen zijn belangrijk, maar tegelijk zo vaag en breed dat ik daar niet veel soelaas van verwacht. Eindtermen worden vertaald naar leerplannen door de koepels, scholen maken er lesplannen van. Het invoeren van de hervorming lijkt mij vooral een oefening “wat blijft, wat valt weg, wat komt er eventueel bij” en welk handboek gaan we gebruiken? Ik ga alleszins nadenken over wat ik op het niveau van mijn klassen kan veranderen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.