Vandaag in de krant en op de radio: Jongeren slikken 60 procent meer antidepressiva sinds 2018. Het is een fenomeen dat zich niet enkel in onze regio voordoet. Jonathan Haidt spreekt over een internationale epidemie. Los van de vraag wat we er kunnen aan doen, krijg ik de voorbije maanden regelmatig de vraag: hoe komt het? Dit is geen eenvoudige vraag. In deze blogpost zal ik geen definitief antwoord kunnen geven, maar wel een overzicht van mogelijke factoren.

Diezelfde Haidt, maar ook onderzoekers zoals Jean Twenge, zien een duidelijke link met smartphones en sociale media. Klinkt goed, en er is in tijd een correlatie merkbaar, maar een correlatie is niet noodzakelijk een causaal verband. Onderzoeken die daarnaar op zoek gingen, tonen een meer genuanceerd verhaal, zoals recent deze studie. Een studie van vorig jaar toont dat het effect misschien verschilt doorheen de verschillende fases van de adolescentie. Als we kijken naar de JOP-monitor dan zien we in Vlaanderen zelfs nauwelijks een correlatie. Wellicht is er in het algemeen geen duidelijke oorzaak, maar kan sociale meida wel een negatief effect hebben als het al minder goed met je gaat. En het gaat minder goed met veel jongeren.

Als je de vorige paragraaf hebt gelezen, zal je misschien al gemerkt hebben dat de stijging van het aantal jongeren begon voor COVID. Dat klopt in veel landen, maar het is wel zo dat de pandemie voor een enorme boost zorgde. Uit het blote hoofd, voor COVID voelde iets minder dan 1 op 10 jongeren tussen 18 en 29 zich niet goed in zijn of haar of hun vel, tijdens COVID ging dit naar 1 op 4, daarna nog steeds 1 op vijf. Sciensano houdt trouwens ook een dashboard hiervan bij, net zoals van covid-besmettingen.

Maar er is meer. Er zijn de herhaalde en de zich op elkaar stapelende crisissen. Denk aan de klimaatcrisis die veel jongeren zich aantrekken, COVID, Oekraïene,… Dit alles ook nog voorgegaan door een economische crisis die veel jongeren ervaarden terwijl ze jong waren. Deze verschillende crisissen leidden tot stress bij veel ouders, die ook al vaker met een burn-out thuis zaten en zitten, en we weten dat dit besmettelijk kan zijn en een negatief effect kan hebben op de ontwikkeling.

Als je al niet depressief bent na dit alles, er is meer. Misschien is er ook sprake van – net zoals bij die andere epidemie – van een besmettingsgevaar. Ik heb het dan niet over overdiagnosticering of je slecht voelen als modegril, maar gewoon effectief je slecht voelen omdat mensen in je omgeving zich slecht voelen. Voor overdiagnose zien sommigen ook argumenten trouwens, er zijn opvallend meer meisjes van hoogopgeleide ouders die zich slecht voelen in de Angelsaksische wereld. Het kan zijn dat deze meisjes ook meer onder druk staan, maar er kan evenzeer sprake zijn van onderdiagnose bij andere groepen. Dat meisjes zich vaker slecht in hun vel voelen, is het geval in bijna alle studies historisch bekeken.

Ik zie zelf ook nog enkele andere mogelijke extra oorzaken. Veel van de zaken die voor meer weerbaarheid zorgen, staan onder druk. Denk aan het collectieve, denk aan realistische doelen kunnen formuleren, denk aan elkaar gewoon zien. Dit stond volgens danah boyd in haar boek It’s Complicated al onder druk lang voor Covid. Jongeren werken steeds vaker, hebben een steeds vollere agenda waardoor ze elkaar minder kunnen zien. Ook in het onderwijs staat sociale cohesie onder druk, zeker in het hoger onderwijs met ver doorgedreven vormen gepersonaliseerde trajecten. Dit zijn mijns inziens wellicht belangrijker mogelijke oorzaken voor een minder weerbare generatie  dan bepampering, die andere reden die vaak opduikt, maar waar moeilijker onderzoek naar te doen is.

Misschien heeft het ook nog te maken met onze huidige fascinatie met en problematisering van identiteit op verschillende manieren. Van links tot rechts, van woke tot anti-woke, zijn we collectief en apart met de vraag die vooral jongeren normaalgesproken bezig houdt: wie ben ik? Jongeren zijn dan op zoek naar houvast, terwijl we het zelf niet meer lijken te weten.

Deze lijst is wellicht allesbehalve compleet, vul gerust aan.