Het klinkt zo logisch: een goed idee dat werkt in één school moet overal werken, toch? Maar de realiteit blijkt een stuk ingewikkelder als ik kijk naar de vele voorbeelden die ik de voorbije vijftien jaar zag passeren. Het opschalen van effectieve onderwijsmethodes is wellicht het moeilijkste dat bestaat in onderwijs. Maar ook hier kan onderzoek helpen, meer specifiek de implementatiewetenschap, ook wel Implementation Science (IS) genoemd. Anthony Ryan en collega’s schreven een scoping review waarin ze een overzicht geven wat deze tak van de wetenschap kan betekenen voor onderwijs.

Wat is het probleem precies? Veel onderwijsvernieuwingen werken prima in een gecontroleerde omgeving, zoals een kleine groep scholen of een pilotproject. Maar zodra je deze methodes breder wilt toepassen, lopen de resultaten vaak terug. Dit wordt ook wel “voltage drop” genoemd: de effectiviteit neemt af naarmate je opschaalt. Dit kan komen door allerlei factoren, zoals verschillende contexten, beperkte middelen of een gebrek aan draagvlak bij de lesgevers. In plaats van een eenzijdige focus op de methode zelf, pleit IS ervoor om ook het proces van implementatie centraal te stellen.

Een van de belangrijkste lessen die we van IS kunnen leren is dat context er toe doet. Wat werkt in een kleine, betrokken school in een dorpsomgeving, kan compleet misgaan in een grote, diverse stedelijke school of vice versa. Denk aan verschillen in schoolcultuur, het opleidingsniveau van docenten, of de betrokkenheid van ouders. Succesvol opschalen betekent dus niet simpelweg een interventie kopiëren, maar die aanpassen aan de lokale omstandigheden. Tegelijkertijd zit daar ook weer een risico in: te veel aanpassingen kunnen de kern van de interventie veranderen en het effect verminderen – wat bekendstaat als “programmadrift”.

Het veld van IS biedt talloze frameworks en modellen om implementaties te analyseren en begeleiden. Uit de literatuur blijkt echter dat er weinig consistentie is in het gebruik van deze tools. Dit maakt het lastig om resultaten te vergelijken en lessen te trekken. Een oplossing zou kunnen zijn om te werken met een beperkte set bewezen frameworks, zoals het Consolidated Framework for Implementation Research (CFIR). Dit model helpt om barrières en succesfactoren systematisch in kaart te brengen, van de betrokkenheid van docenten tot de logistieke ondersteuning binnen een school.

In hun reviewstudie benadrukken de auteurs dat het niet genoeg is om alleen naar de effectiviteit van een interventie te kijken. Het gaat erom hoe een aanpak zich gedraagt in de realiteit van het klaslokaal, met al zijn variabelen. Bijvoorbeeld: wat zijn de obstakels waarmee docenten te maken krijgen? Hoe reageren leerlingen met verschillende achtergronden? En hoe zorg je ervoor dat een interventie niet alleen wordt geïntroduceerd, maar ook duurzaam wordt ingebed?

Een ander punt is dat we meer aandacht moeten besteden aan langetermijnonderzoek. Veel studies naar onderwijsvernieuwingen zijn cross-sectioneel, wat betekent dat ze slechts een momentopname bieden. Maar de echte uitdagingen van opschalen worden vaak pas zichtbaar op de lange termijn. Denk aan het behoud van motivatie bij docenten of het voorkomen van programmadrift.

Wat kunnen we leren van al deze inzichten? Allereerst dat opschalen begint met een goed begrip van de context waarin je werkt. Geen enkele school is hetzelfde, en dat moet je erkennen in je aanpak. Daarnaast is consistentie in onderzoek belangrijk. Door gebruik te maken van bewezen frameworks en een gemeenschappelijke taal te ontwikkelen, kunnen we beter samenwerken en kennis delen.

Tot slot vraagt het opschalen van succesvolle onderwijsvernieuwingen om een andere mindset. Het is niet genoeg om een interventie simpelweg te kopieëren en hopen op dezelfde resultaten. Het vraagt om een procesgerichte aanpak, waarin je voortdurend leert, aanpast en evalueert. Misschien is dat wel de sleutel tot duurzame verandering in het onderwijs: niet de perfecte methode, maar de bereidheid om die methode telkens weer af te stemmen op de unieke uitdagingen van elke school.

Abstract van de review studie:

Educational reform through the scaling of evidence-based practices has been extremely difficult to achieve in practice. This scoping review examines the extent to which Implementation Science (IS) has been used to investigate the scaling of interventions in school settings and what has or could potentially be learnt from these investigations.

Scopus, ProQuest, and EBSCO databases were searched for studies that involved scaling of an intervention in a school setting and made reference to IS. A wide range of methodologies (observational, quantitative, qualitative and mixed methods) in publications including journals articles, book chapters and reports was included. Extracted data were grouped and analysed under Nilsen’s IS classification system of determinant frameworks, evaluation frameworks, process models, classic theories and implementation theories. Inductive analysis of recurring themes in the literature was performed.

The use of IS in the study of scaling interventions in school settings is in its early stages, with just 101 studies identified. Of those studies, there has been little systematic and considered use of IS in the scaling of interventions in schools. Twenty-eight factors considered important in the scaling of interventions in school settings were identified but only four in five papers nominated an IS framework, model or theory as a guiding principle for assessing implementation. Only two out of three studies reported an implementation outcome (66%) and, of those studies that did, one in three reported a single implementation outcome (33%). There was also a lack of consistency in terminology, variability in the application of IS tools, and limited longitudinal investigation. The large number of IS conceptual tools (n = 47) employed, combined with variability in application revealed that a fragmented approach to the use of IS currently exists in educational implementation research.

We argue that using a limited number of IS conceptual frameworks (preferably over at least a two-year period) would enhance the study of scaling interventions in schools. A reduced range of IS tools and consistent terminology to conceptualise and discuss implementation would enable a solid research base to be established.

To move beyond fidelity measurement, the following areas need to be examined and reported: (1) the range of contexts in which the intervention is being implemented; (2) the barriers and facilitators studied; (3) multiple implementation outcomes; and (4) the intervention outcomes.