Steeds meer jongeren halen hun nieuws van social media, en complottheorieën zijn in de klas net zo normaal als een discussie over het huiswerk. Uit nieuw Brits onderzoek waarover de Times berichtte, blijkt dat veel leerlingen deze theorieën delen zonder ze zelf te geloven – gewoon, voor de lol. Maar is het echt zo onschuldig?

Uit een grootschalig onderzoek onder Britse scholen blijkt dat leraren zich steeds vaker zorgen maken. Je leest het goed, het is vooral ook een inschatting van het probleem, eerder dan het eigenlijke probleem in kaart brengen.

De leerkrachten merken dat leerlingen moeite hebben om feit en fictie te onderscheiden. Sommige jongeren zien geen probleem in het verspreiden van theorieën over geheime elites die de wereld besturen of over regeringen die moedwillig bevolkingen zouden vervangen. Niet omdat ze er zelf per se in geloven, maar omdat het provocerend is of gewoon grappig. Vooral platformen zoals TikTok spelen hierin een grote rol: leerlingen en volwassenen leven in compleet gescheiden informatiebubbels, waarbij jonge mensen influencers meer vertrouwen dan de overheid.

Opvallend is dat meisjes, jongere kinderen en leerlingen uit kwetsbare gezinnen het meest vatbaar zijn voor complottheorieën. Leraren zien in de klas hoe bepaalde ideeën – soms op het randje van racisme en misogynie – steeds vaker opduiken. De invloed van figuren als Andrew Tate is onmiskenbaar; sommige leerlingen citeren hem alsof hij een gewone bron van informatie is.

Het probleem is niet alleen dat complottheorieën zich razendsnel verspreiden, maar ook wat ze doen met hoe jongeren de wereld zien. Als een derde van de leerlingen twijfelt aan de maanlanding en een kwart denkt dat er een bewuste bevolkingsvervanging gaande is, dan gaat het niet alleen over foute informatie – het beïnvloedt hoe ze de samenleving en elkaar zien.

Leraren willen ingrijpen, maar lopen tegen problemen aan. Ze moeten politiek neutraal blijven en zijn bang voor reacties van ouders die zelf ook vatbaar zijn voor complottheorieën. Ondertussen is er nauwelijks training of duidelijke richtlijnen over hoe hiermee om te gaan. Het onderzoek pleit daarom voor mediawijsheid als vast onderdeel van het curriculum, van geschiedenis tot wiskunde. Kinderen moeten leren kritisch na te denken over waar informatie vandaan komt.

Uiteindelijk draait het niet om het verbieden van bepaalde ideeën, maar om het ontwikkelen van kritisch denkvermogen. Complottheorieën verdwijnen niet zomaar, maar als jongeren beter leren omgaan met informatie, kunnen ze tenminste bewust kiezen welke verhalen ze geloven – en welke ze alleen voor de grap delen.