Waarom gaan sommige mensen nieuwe kansen achterna, terwijl anderen zich vastklampen aan het bekende? En hoe beïnvloeden emoties zoals angst en apathie deze keuzes? Onderzoekers Xinyuan Yan, R. Becket Ebitz, Nicola Grissom, David P. Darrow en Alexander B. Herman doken in dit vraagstuk en publiceerden hun bevindingen in Biological Psychiatry: Cognitive Neuroscience and Neuroimaging (2025).

Hun onderzoek richtte zich op hoe mensen omgaan met onzekerheid. Niet alle onzekerheid is hetzelfde. Soms verandert de wereld snel (volatiliteit), en soms voelt het alsof alles willekeurig gebeurt (stochasticiteit). Wat blijkt? Mensen met angst zien onzekerheid vaker als een teken dat de wereld onvoorspelbaar verandert en gaan daardoor sneller op zoek naar nieuwe informatie. Apathische mensen daarentegen zien onzekerheid als puur toeval en blijven daardoor vaker vastzitten in hun bestaande gedrag.

De onderzoekers lieten 1001 deelnemers een beslissingsspel spelen waarin beloningen steeds veranderden. Mensen met veel angst switchten vaker van strategie, vooral na een negatieve uitkomst. Ze probeerden zo de onzekerheid beter te begrijpen. Apathische deelnemers deden juist het tegenovergestelde: ze gaven sneller op en bleven vasthouden aan eerdere keuzes.

De kern van dit onderzoek? Hoe je onzekerheid interpreteert, bepaalt je gedrag. Als je denkt dat de wereld chaotisch maar beïnvloedbaar is, blijf je zoeken naar betere opties. Denk je dat alles willekeurig is en buiten je controle ligt, dan laat je het sneller zitten. Dit inzicht is niet alleen belangrijk voor psychologisch onderzoek, maar kan ook helpen bij behandelingen van bijvoorbeeld depressie en angststoornissen. Want als je iemands kijk op onzekerheid kunt veranderen, kun je misschien ook hun motivatie en gedrag bijsturen.

Abstract van het onderzoek:

Background
Decision-making in uncertain environments can lead to varied outcomes, and how we process those outcomes may depend on our emotional state. Understanding how individuals interpret the sources of uncertainty is crucial for understanding adaptive behavior and mental well-being. Uncertainty can be broadly categorized into two components: volatility and stochasticity. Volatility describes how quickly conditions change. Stochasticity, on the other hand, refers to outcome randomness. We investigated how anxiety and apathy influenced people’s perceptions of uncertainty, and how uncertainty perception shaped explore-exploit decisions.
Methods
Participants (N = 1001, non-clinical sample) completed a restless three-armed bandit task that was analyzed using both latent state and process models.
Results
Anxious individuals perceived uncertainty as resulting more from volatility, leading to increased exploration and learning rates, especially after reward omission. Conversely, apathetic individuals viewed uncertainty as more stochastic, resulting in decreased exploration and learning rates. The perceived volatility-to-stochasticity ratio mediated the anxiety-exploration relationship post-adverse outcomes. Dimensionality reduction showed exploration and uncertainty estimation to be distinct but related latent factors shaping a manifold of adaptive behavior that is modulated by anxiety and apathy.
Conclusions
These findings reveal distinct computational mechanisms for how anxiety and apathy influence decision-making, providing a framework for understanding cognitive and affective processes in neuropsychiatric disorders.