Als kind hoorde je het misschien vaak: “Als iedereen van de brug springt, spring jij er dan ook achteraan?” Natuurlijk niet, antwoord je stoer. Maar de werkelijkheid blijkt vaak ingewikkelder. Uit recent onderzoek blijkt namelijk dat kinderen gevoeliger zijn voor sociale druk van hun vriendengroep wanneer ze bang zijn om afgewezen te worden of wanneer ze slachtoffer zijn van roddels en uitsluiting binnen hun eigen vriendengroep.

Wetenschappers Cayenne Predix en collega’s onderzochten 353 kinderen uit het basisonderwijs (8 tot 10 jaar) en ontdekten dat vooral de angst om niet geaccepteerd te worden (‘rejection sensitivity’) ervoor zorgt dat kinderen zich aanpassen aan de groep. Opvallend genoeg werkt deze gevoeligheid op verschillende manieren: kinderen die snel angstig anticiperen op afwijzing (‘straks hoor ik er niet meer bij!’) zijn eerder geneigd mee te doen met groepsgedrag dat hen sociaal acceptabeler maakt, zoals meer studeren. Aan de andere kant zijn dezelfde angstige kinderen juist minder geneigd mee te gaan in negatief groepsgedrag, zoals kattenkwaad uithalen, waarschijnlijk omdat ze bang zijn voor de negatieve consequenties.

Een tweede opvallende bevinding is dat kinderen die al veel afwijzing verwachten (‘ze vinden me toch niet aardig’) minder snel hun gedrag aanpassen aan populaire trends of academische gewoonten. Ze zien waarschijnlijk weinig nut in aanpassen omdat ze denken dat het niets uitmaakt. Toch blijkt er een uitzondering: kinderen die veel afwijzing verwachten én zelf slachtoffer zijn van roddels en buitensluiting, passen zich juist wel sneller aan op academisch gebied. Misschien zien ze hierin een kans om alsnog waardering en acceptatie te verdienen.

Wat betekent dit in de praktijk? Vooral dat we als ouders en leerkrachten alert moeten zijn op groepsdynamiek en de gevoeligheid van kinderen voor afwijzing. Kinderen die zich buitengesloten voelen of die erg bezorgd zijn over hun sociale positie kunnen extra kwetsbaar zijn voor negatieve sociale druk, of juist kansen missen om positief gedrag te ontwikkelen omdat ze het gevoel hebben dat het toch niet uitmaakt.

Misschien is de vraag over ‘van de brug springen’ niet het juiste voorbeeld. We moeten ons eerder afvragen: hoe kunnen we kinderen helpen om hun eigen keuzes te maken en hun zelfvertrouwen te versterken, zodat ze zich niet gedwongen voelen om te conformeren uit angst voor afwijzing?

Abstract van de studie:

The present study investigated the role of rejection sensitivity (i.e., rejection expectancy, anxious anticipation) and exposure to relational victimization within the friendship group in conformity intentions. For 353 fourth and fifth grade students, self-reported friendship groups were used with peer nomination procedures to assess experienced and witnessed relational victimization from friendship group members. Participants completed a rejection sensitivity questionnaire and responded to hypothetical vignettes to assess intentions to conform to changes in friendship group trend-following, troublemaking, and academic behaviors. Effects of rejection sensitivity and relational victimization on conformity intentions varied across behavior domains. Higher anxious anticipation was associated with higher academic conformity but lower troublemaking conformity, whereas higher rejection expectancy was associated with lower academic and trend-following conformity intentions. Rejection expectancy moderated the relation between relational victimization and academic conformity; relational victimization was positively associated with academic conformity intent when rejection expectancy was high (+1 SD).