Als we iets willen leren dat écht blijft hangen, weten we dat herhaling belangrijk is. Het is al vaker vastgesteld dat gespreid oefenen beter werkt dan alles in één keer blokken. Dit heet het spacing-effect, en hoewel het in theorie heel logisch klinkt, blijkt uit recent onderzoek dat de praktijk soms ook weerbarstig kan zijn  – vooral als het onderzoek gebeurt in een echte klasomgeving met echte leerlingen.

In een recente studie aan de Universiteit van Kassel  keken Krauspe en collega’s of het toevoegen van uitgewerkte voorbeelden aan gespreide oefensessies in het basisonderwijs zou helpen om rekenen beter te laten beklijven. Leerlingen van ongeveer 10 jaar oud kregen uitleg over vermenigvuldigen en mochten daarna oefenen. Sommige leerlingen kregen alle oefenopgaven in één keer (massa-oefening), terwijl anderen hun oefeningen verspreid kregen over meerdere dagen (spacing). Tegelijkertijd oefenden sommige leerlingen alleen met opdrachten die ze zelf moesten oplossen, terwijl anderen extra ondersteuning kregen via uitgewerkte voorbeelden die ze moesten uitleggen aan zichzelf.

Bijzonder aan dit onderzoek is dat het volledig werd uitgevoerd in echte klaslokalen, met leerlingen en leerkrachten die hun dagelijkse schoolroutine volgden. Dit onderscheidt deze studie van eerdere experimenten die vaak onder gecontroleerde, maar mogelijk minder realistische laboratoriumomstandigheden plaatsvinden.

De verwachting was dat leerlingen die gespreid én met uitgewerkte voorbeelden oefenden, het beste zouden scoren op lange termijn. Maar wat bleek? Acht weken na de lessen en oefeningen was er verrassend genoeg helemaal geen duidelijk verschil. Leerlingen onthielden de stof even goed (of slecht), ongeacht of ze gespreid hadden geoefend, uitgewerkte voorbeelden hadden gebruikt, of beide.

Het melden van zulke nulresultaten is essentieel, want ook die vertellen ons veel over wat wel en niet werkt in de praktijk. Vergeet ook niet: één onderzoek op zich is bovendien nooit voldoende om definitieve conclusies te trekken. Denk dus nu niet dat gespreide herhaling en uitgewerkte niet werken, integendeel, er is meer onderzoek dat het net wel werkt.

Waarom werkten deze aanpakken dan niet zoals verwacht? Misschien werken uitgewerkte voorbeelden beter tijdens de instructiefase, of moet de spreiding van oefeningen anders worden gepland. Mogelijk speelt de complexiteit van de leerstof ook een rol. Dat zijn allemaal vragen voor verder onderzoek.

Voorlopig laat deze studie vooral zien dat er in de onderwijspraktijk geen magische formules zijn en weet je weer waarom ik steeds heb over ‘kan werken’ in onderwijs in plaats van ‘wat werkt’ in onderwijs. Echt leren ontstaat door zorgvuldig afwegen, uitproberen en bijsturen in de context van het echte klasleven.

Abstract van het onderzoek:

Background
The acquisition of lasting knowledge that is accessible for a long time is an important educational goal. Spacing the learning or practice phase across multiple sessions fosters lasting learning, but the effect is less robust for complex material.
Aims
We examined whether the meaningful elaboration of the learning material, evoked by means of self-explaining worked examples, contributes to a more robust spacing effect concerning the lasting learning in mathematics.
Sample
Participants were fourth graders (N = 213).
Methods
Children received a formal instruction to long multiplication in school. Thereafter, they practiced the procedure either in a massed or a spaced manner, and either by pure problem solving or by additionally self-explaining worked examples in their regular math lessons. Time on task was held constant in all conditions. In a delayed test after eight weeks, children’s procedural and conceptual knowledge was assessed. Their general math ability and their specific prior knowledge served as control variables.
Results
Contrary to our expectations, there was neither a main effect of worked examples nor of spacing, and no interaction emerged between the two variables. Exploratory analyses revealed the same results concerning the forgetting rate between the last practice set and the test. These null effects were confirmed by Bayesian analyses. Only children’s general math ability and their prior knowledge predicted their test performance.
Conclusions
The results suggest that the spacing effect in mathematics does not emerge reliably, even not when stimulated by worked examples. Further research on potential boundary conditions is required.