De TED Talk van Luis von Ahn, de oprichter van Duolingo, klinkt als een droom voor veel leerkrachten: wat als we leren net zo verslavend kunnen maken als TikTok of Instagram? Hij brengt zijn punt scherp en herkenbaar: als mensen niet terugkomen naar je les of app, kun je ze ook niets bijbrengen. Engagement eerst, effectiviteit volgt pas daarna.

En dat klinkt logisch. Iedereen die ooit een klas voor zich had die na tien minuten al volledig afhaakte, weet dat motivatie een cruciaal breekpunt is. Maar precies daar wringt het ook.

Von Ahn vertelt hoe Duolingo inspeelt op psychologische mechanismen die ook sociale media zo onweerstaanbaar maken: streaks, beloningen, rankings, een constante stroom van kleine dopamine-shotjes. Het werkt: miljoenen mensen openen dagelijks de app. De groene uil is voor veel beginners dé ingang naar een nieuwe taal. Maar hier duikt meteen een ethische vraag op: willen we dat leren even verslavend wordt als sociale media – terwijl we tegelijk weten hoe problematisch die verslaving kan zijn?

Nog belangrijker: zelfs als het zou werken om mensen vast te houden, wat blijft er dan eigenlijk hangen? Als je in Scholar Duolingo intikt, krijg je zeer veel onderzoek. Ik bekeek verschillende, maar merkte dat de kwaliteit van de studies nogal wisselde. Ik focus me nu op twee relatief recente systematische reviews, en die brengen daar wat nuance in.

De eerste (Shortt et al., 2023) keek naar onderzoek naar Duolingo van 2012 tot 2020. Wat bleek? Het merendeel van de studies focuste niet op leerresultaten, maar op het ontwerp van de app en de gamification-elementen. Slechts een beperkt aantal onderzoeken keek echt naar wat leerlingen leerden. En waar dat wel gebeurde, ging het meestal om basiswoordenschat of repetitieve drills. Complexere vaardigheden zoals communicatie of luisterbegrip kwamen nauwelijks aan bod. De conclusie van de auteurs: we weten nog veel te weinig over hoe effectief Duolingo werkelijk is voor duurzaam taalverwerven, en het onderzoek is methodologisch vaak zwak onderbouwd.

De tweede review (Rouabhia & Kheder, 2024) zoomde in op woordenschatleren. Daar zijn de resultaten positiever: leerlingen die Duolingo gebruiken, scoren vaak beter op vocabulairetests en zijn meer gemotiveerd dan leerlingen die met traditionele methodes werken. De speelse interface en gamification-elementen werken dus, zeker als het gaat om het aanleren van basiswoorden. Maar ook hier zijn er kanttekeningen: de meeste studies zijn klein, kortlopend, en meten vooral of leerlingen woorden kunnen herkennen, niet of ze die ook in echte communicatie kunnen inzetten. Bovendien is onduidelijk of de motivatie die de app oproept ook standhoudt op langere termijn.

Von Ahn geeft in zijn talk ook zelf toe dat frustratie de grootste vijand is. Duolingo kiest er dus bewust voor om leren zo frictieloos mogelijk te maken – liever traag vooruitgang dan afhaken. Maar ook dat is een trade-off: als je alle moeilijkheid weghaalt, neem je ook een deel van de diepgang weg. En wie wel eens iets écht geleerd heeft, weet dat een beetje worstelen vaak nodig is. Onderzoek naar “desirable difficulties” laat net zien dat leren vaak sterker is wanneer het net niet vanzelf gaat (Bjork & Bjork, 2011 en 2020).

Ik vind het een fascinerende paradox. Duolingo maakt leren toegankelijk, laagdrempelig en leuk. Dat is op zich al een prestatie. Maar wanneer motivatie belangrijker wordt dan effectiviteit, dreigt er een probleem. Engagement mag nooit het einddoel zijn. Het is een middel om leren mogelijk te maken, geen vervanging ervan.

Misschien is dat wel de belangrijkste boodschap die we uit deze talk kunnen halen: laten we leren aantrekkelijk maken, zeker. Maar laten we ook niet vergeten dat echte vooruitgang soms net komt uit die momenten waarop je níét beloond wordt, waarop het even schuurt, waarop je doorzet omdat het moeilijk is – en niet omdat een cartoonuil je een virtuele high five geeft.

Gamification kan in die zin werken als een laagje chocolade over de broccoli van leren: het maakt de eerste hap aantrekkelijker, maar het verandert de broccoli niet. Als we niet opletten, blijft de smaak van het snoep hangen en vergeten we waar het eigenlijk om ging: volhouden, oefenen, en ook de minder leuke kanten van leren omarmen.