We hebben de voorbije jaren vaak gehoord dat perfectionisme onder jongeren toeneemt. Maar wat betekent dat nu concreet in de klas? Een nieuw Fins onderzoek (Kuusi, Hirvonen, Niemivirta & Tuominen, 2025) keek naar meer dan 2000 leerlingen in het algemeen secundair onderwijs en probeerde vier types perfectionisten in kaart te brengen.

De onderzoekers vonden vier herkenbare profielen:

• Ambitieuze leerlingen: hoge lat, weinig zorgen.

• Perfectionisten: hoge lat, veel zorgen.

• Bezorgde leerlingen: lage lat, veel zorgen.

• Niet-perfectionisten: lage lat, weinig zorgen.

De verschillen in welbevinden waren groot. Ambitieuze leerlingen waren het meest geëngageerd en hadden de minste problemen. De perfectionisten waren wel geëngageerd, maar kampten tegelijk met meer uitputting, depressieve klachten en angst. De bezorgde leerlingen hadden het lastigst: weinig energie en toch veel piekeren.

Wat dit onderzoek bijzonder maakt, is dat het keek naar de rol van steun. Niet alleen van leerkrachten of schoolpsychologen, maar ook van familie en vrienden. Daaruit bleek vooral dat vriendschappen een doorslaggevende rol spelen. Wie voldoende steun kreeg van vrienden en familie, deed het beter – maar zelfs dan bleven perfectionisten gevoeliger voor depressieve klachten. Het meest verontrustend: wie steun nodig had maar die niet kreeg, viel helemaal terug. In dat geval verschilden perfectionisten en ambitieuze leerlingen nauwelijks nog in hun klachten.

Het onderzoek is degelijk opgezet: een groot en representatief staal, een moderne analyse (latent profile analysis), en aandacht voor meerdere bronnen van steun en meerdere dimensies van welbevinden. Dat geeft de resultaten gewicht.

Toch moeten we voorzichtig blijven. Alle gegevens komen uit zelfrapportage, waardoor vertekening mogelijk is. Bovendien gaat het om een momentopname, waardoor we niet met zekerheid kunnen zeggen of steun echt klachten vermindert, of dat jongeren met klachten minder steun ervaren. En uiteraard is dit Fins onderzoek: de context en cultuur verschillen van Vlaanderen en Nederland.

Dit onderzoek toont overtuigend dat perfectionisme geen uniform kenmerk is. Niet elke leerling die hoge eisen stelt aan zichzelf loopt vast. Ambitieuze leerlingen doen het net opvallend goed. Maar voor wie veel piekert en twijfelt, kan steun een cruciale buffer zijn. En hoewel leerkrachten een rol spelen, blijken vrienden en familie nog belangrijker.

De boodschap voor scholen en ouders is dus helder: zie perfectionisme in zijn nuances, en zorg dat jongeren niet alleen staan in hun streven naar succes.

Abstract van de studie:

This study used a person-oriented approach to investigate 1) what kinds of perfectionistic profiles can be identified among general upper secondary students (N = 2005) and 2) whether perceived support from various sources (i.e., teacher, school psychologist, family, friends) moderates the links between perfectionistic profiles and students’ well-being (i.e., engagement, exhaustion, depressive symptoms, anxiety). Students were classified using latent profile analysis, based on different patterns of perfectionistic strivings and concerns. Four profiles were identified: concerned (low strivings and high concerns), ambitious (high strivings and low concerns), perfectionists (high strivings and high concerns), and non-perfectionists (low strivings and low concerns). Regarding profile differences in well-being, ambitious students were the most engaged and concerned were the least engaged in their studies, whereas perfectionists, followed by concerned, expressed the highest exhaustion, depressive symptoms, and anxiety. Friends’ support showed the most prominent interactive effects with the perfectionistic profiles. When students received enough support from family and friends, ambitious expectedly showed adaptive well-being, while perfectionists still expressed more depressive symptoms. Interestingly, when students did not receive support from family or friends despite needing it, perfectionists and ambitious did not differ in their depressive symptoms, highlighting the importance of support. These findings indicate that it is important to recognise and support students with different perfectionistic tendencies for reducing students’ emotional distress.