Er wordt de laatste jaren veel geschreven over het welbevinden van leerkrachten. Terecht, want wie zich goed voelt, geeft wellicht beter les. Maar wat helpt nu echt? Minder werkdruk? Meer autonomie? Of speelt er iets diepers mee – iets in wie we zijn, eerder dan in wat we doen?
Een nieuw onderzoek van Giacomo Angelini, Caterina Mamprin en collega’s (LUMSA University in Rome en Université de Montréal) kiest precies dat perspectief. In plaats van te kijken naar werkdruk of schoolbeleid, onderzoeken ze de rol van deugden: Voor je denkt aan de bijbel, dit zijn menselijke kwaliteiten die we vaak over het hoofd zien, maar die wel veel invloed lijken te hebben op hoe we ons werk beleven.
In hun studie bij 339 Italiaanse leerkrachten focusten ze op drie karaktereigenschappen:
- caring (zorgzaamheid),
- inquisitiveness (nieuwsgierigheid) en
- self-control (zelfbeheersing).
Die drie bleken allemaal positief samen te hangen met meer werkbetrokkenheid en algemeen welbevinden. Niet rechtstreeks, maar vooral via twee andere factoren: minder burn-out en meer geloof in eigen kunnen, in het onderzoek “self-efficacy”.
Met andere woorden: leerkrachten die nieuwsgierig blijven, die graag nieuwe dingen uitproberen of begrijpen hoe iets werkt, voelen zich doorgaans beter in hun vel en raken minder snel uitgeblust. Zorgzame leerkrachten rapporteren vaker een hoger gevoel van welzijn, en wie zichzelf goed kan reguleren lijkt beter beschermd tegen burn-out. Het gaat dus niet om oorzaak en gevolg, maar om een patroon van samenhangende kenmerken dat veelzeggend is voor hoe leerkrachten hun werk ervaren.
Zijn dergelijke deugden dan aangeboren? Of kun je ze leren? Daar doet dit onderzoek geen uitspraken over. Het was geen experiment, maar een momentopname. Toch plaatsen de auteurs hun werk in de traditie van de positieve psychologie, waarin deugden worden gezien als ontwikkelbare kwaliteiten. Ze zijn niet volledig aangeboren, maar groeien in de juiste omstandigheden. Denk dan bijvoorbeeld aan een schoolcultuur die nieuwsgierigheid aanmoedigt, ruimte biedt voor reflectie, en waarin zorgzaamheid en zelfbeheersing niet uitgeput raken maar gevoed worden. Ik ben zelf eerder kritisch, recente publicaties in het achterhoofd houdend.
Angelini en collega’s besluiten dat het versterken van zulke deugden geen soft extraatje is, maar een vorm van professionele ontwikkeling. Het gaat niet om nog een training of een nieuw instrument, maar om het bewust cultiveren van kwaliteiten die het werk draaglijker en betekenisvoller maken. Nieuwsgierigheid blijkt daarbij de sterkste hefboom: ze voedt veerkracht, motivatie en plezier in leren.
Dat idee past mooi bij wat we in de praktijk vaak zien: leerkrachten die hun verwondering behouden, blijven meestal ook langer geïnspireerd. Misschien ligt daar wel een van de meest onderschatte vormen van zelfzorg in onderwijs.