Meer dan zeventig miljard dollar. Dat is wat Zuckerberg en Meta in de metaverse duwde. Niet in kleine stapjes, maar in volle galop, op een idee dat vooral overtuigend was omdat niemand precies wist wat het moest worden. The Zuck was er zo van overtuigd, dat hij er zelfs zijn bedrijf naar noemde. Vandaag wordt datzelfde project geruisloos teruggeschroefd. Nouja, het valt op. Budgetten krimpen, prioriteiten verschuiven, en heel Silicon Valley weet intussen wat niemand hardop wil zeggen: dit is een van de duurste vergissingen van de techgeschiedenis. Niet dat het veel mensen erg verbaast. Een verhaal over de sunk cost fallacy.
Maar laten we eerlijk zijn. De metaverse zelf is niet het echte verhaal. De reflex erachter wel.
Mensen, teams en organisaties blijven opvallend vaak investeren in iets dat al lang geen toekomst meer heeft. Niet omdat het strategisch verstandig is, maar omdat stoppen voelt als falen. Dat mechanisme, de sunk cost fallacy, is niet voorbehouden aan techbedrijven met overvolle portefeuilles. Het zit in raden van bestuur, in ministeries, in scholen, in teams, En oja, ook bij mensen die verbouwen. Het zit in iedereen die ooit dacht: ja maar, nu we al zo ver staan, kunnen we toch niet meer terug.
De tragiek is dat je met dat argument bijna alles kunt blijven verdedigen. De fout zit niet in het geld dat je hebt uitgegeven, maar in de vraag die je niet meer durft stellen: zou ik hier vandaag opnieuw mee beginnen?
Bij Meta werd die vraag jarenlang weggefilterd door ambitie, visionaire toespraken en een marktomgeving die niet durfde te zeggen dat de keizer geen benen had, laat staan kleren. De tegenspraak binnen Meta zou behoorlijk onbestaande zijn. Maar de realiteit was genadeloos. De metaverse had geen product-marktfit, geen overtuigende use case en geen publiek dat stond te springen om te vergaderen als zwevende avatars zonder benen. Ik zag deze week dat er op sommige mensen 38 (!) aanwezig waren in dit miljardenproject. Toch bleef de machine draaien omdat niemand de verliezen wilde erkennen terwijl de bedragen nog beheersbaar leken. Tot ze dat niet meer waren.
En precies daar wordt het interessant. Want tegenover weggegooid geld staat iets wat veel minder aandacht krijgt: goed besteed geld dat pas later zichtbaar wordt.
Denk aan investeringen in opleidingen, cultuur, expertise, infrastructuur, lerarenteams, coaching, tijd, rust, degelijkheid. Dat soort investeringen levert zelden spectaculaire screenshots op. Ze halen geen krantenkoppen. Ze zijn niet te verkopen als revolutie. Maar ze zijn wél de dingen die systemen sterker maken en organisaties robuuster. Ze bouwen capaciteit op, geen luchtkastelen.
Het probleem is dat die twee soorten investeringen vaak door elkaar lopen. De snelle belofte voelt aantrekkelijker dan de trage vooruitgang. De grote visie voelt spannender dan de kleine, harde verbetering. En vooral: niemand plaatst een trotse tweet over een project dat ze hebben stopgezet omdat het niet werkte. Terwijl dat, rationeel gezien, soms de beste beslissing is die je kunt nemen.
De vraag is dus niet of Meta geld heeft weggegooid. Dat lijkt nu evident. De vraag is hoeveel organisaties datzelfde doen, maar dan in het klein, zonder dat iemand het merkt. Hoe vaak zetten we door met een traject dat geen draagvlak heeft? En Hoe vaak houden we vast aan een idee dat technisch of pedagogisch allang is ingehaald? Hoe vaak gooien we nog wat extra budget bij iets dat vooral bestaat omdat het ooit begonnen is?
Daarom is het metaverseverhaal eigenlijk een nuttige casus. Het toont dat zelfs reuzen met onbeperkte middelen niet immuun zijn voor psychologische valkuilen. Het toont ook dat stoppen geen zwaktebod is maar soms een noodzakelijke herstart. En misschien toont het vooral dat de waarde van een investering niet bepaald wordt door wat het heeft gekost, maar door wat het nog kan opleveren.
Als je die logica consequent toepast, wordt die ene vraag de meest bevrijdende van allemaal: als ik vandaag opnieuw zou beginnen, zou ik dit dan opnieuw doen? Als het antwoord nee is, dan is stoppen geen verlies. Het is voorkomen dat de rekening nog groter wordt.
En wie weet is dat de belangrijkste les uit de metaverse. Niet dat technologie bedrijven kan misleiden, maar dat zelfs bedrijven met eindeloze middelen uiteindelijk beseffen wat we allemaal weten, maar te weinig toepassen: rationeel bijsturen is goedkoper dan koppig volhouden.