Waarschuwing, dit wordt een blogpost waarin Epstein en een heleboel beroemde wetenschappers zullen passeren. Ik schrijf dit niet als een trigger warning of zo, maar het zou wel best eens kunnen zijn dat je namen ziet passeren van vroeger en nu die pijn kunnen doen. Zeg niet dat ik je niet verwittigd heb…

De voorbije jaren waren er in Vlaanderen de nodige schandalen in academia. Pano deed goed werk om misbruik aan te tonen in verschillende universiteiten. In mijn eigen vakgebied was er de grote ongewenste impact van een voormalige hoogleraar. En de geschiedenis zit vol met kleine en grote drama’s en schandalen. Je kent mijn dubbele houding tav Jean-Jacques Rousseau, de man van 13 stielen en minstens vijf ongelukken. En deze Engelstalige post maakt nog steeds af en toe mensen boos, al schiet men dan verkeerdelijk meestal op de boodschapper.

Maar de zaak Epstein lijkt toch nog van een andere grootteorde door de enorme schaal. Al in 2019 werd al snel duidelijk dat er vaak een link was tussen het (hoger) onderwijs in de VS en de man. Maar de namen die in het dossier voorkomen zijn echt niet van de minste. Er was natuurlijk al Stephen Hawking, maar Epstein pronkte sowieso graag met bekende wetenschappers. Maar vaak leek het toch nog verder te gaan, zonder dat er per se iets crimineels gebeurde. Denk dan bijvoorbeeld aan Dan Ariely, die ondertussen ook om andere redenen omstreden werd. En wat te denken over iemand zoals Noam Chomsky? De nog levende legende onderhield jarenlang contact met Epstein, ook na diens veroordeling, met uitwisselingen rond intellectuele en praktische zaken, wat achteraf door zijn omgeving als een ernstige inschattingsfout wordt gezien. No shit, Sherlock?

En daar stopt het niet. Josh Cowen legt in een blog scherp bloot dat dit geen reeks losse misstappen is van individuen. Het is eerder een patroon dat ingebakken zit in hoe een deel van de elite-universiteiten functioneert. Dezelfde netwerken van prestige, geld en invloed die bepalen wie bovenaan komt, wie fondsen aantrekt en wie als “rockstar” in de wetenschap geldt, blijken opvallend vaak ook de netwerken te zijn waarin dit soort namen circuleren.

Dat gaat niet noodzakelijk over schuld of illegaliteit, maar over cultuur. Een cultuur waarin nabijheid tot macht normaliseert, waarin grenzen vervagen en waarin kritische tegenstemmen opvallend stil blijven wanneer het er echt toe doet. Als je gewend bent dat regels iets zijn wat je mee vormgeeft, wordt het blijkbaar ook makkelijker om ze niet altijd even strikt op jezelf toe te passen. Wat hier zichtbaar wordt, is dus minder een reeks schandalen op zich en meer een systeem dat zichzelf beschermt.

En ondertussen ontmoet ik quasi dagelijks hardwerkende wetenschappers die de wereld vooruit willen helpen. Die soms op kleine details zitten te foeteren, om het toch maar correct te doen. Die ver staan van de wereld die ik net beschreef. Maar er wel samen met ons allemaal de dupe van kunnen worden. Weliswaar nog niet zo erg als de eigenlijke slachtoffers, natuurlijk. Want dat is misschien het lastigste inzicht: dat dit geen verhaal is van enkele rotte appels, maar van een systeem waar ook de goeden deel van uitmaken.