Er is momenteel geen tekort aan verhalen over AI en jobs. Wat wel ontbreekt, is een nuchtere blik op de economische realiteit erachter. Twee recente stukken – één in Fortune en één bij Axios – leggen die realiteit vrij ontnuchterend en duidelijk bloot.

Laat ons beginnen bij wat op het eerste gezicht tegenstrijdig lijkt. Tech- en andere bedrijven ontslaan mensen. Meta schrapt duizenden jobs, Microsoft biedt grootschalige buy-outs aan. Tegelijk investeren diezelfde bedrijven honderden miljarden in AI. Dat wordt vaak gelezen als een klassieke vervangingslogica: mensen eruit, machines erin.

Maar dat beeld klopt voorlopig niet. AI blijkt namelijk vandaag in veel gevallen gewoon duurder dan de mensen die ze geacht wordt te vervangen. Bryan Catanzaro (Nvidia) zegt het zonder omwegen: voor zijn team liggen de compute-kosten “ver boven” de loonkosten. Dat gaat niet over een eenmalige investering, maar over doorlopende kosten. Elke prompt, elke output, elke toepassing heeft een prijs. Waar software vroeger schaalvoordelen bracht, introduceert generatieve AI vaak net een variabele kost per gebruik.

Onderzoek van MIT uit 2024 sluit daarbij aan. Wanneer men concreet keek naar jobs waarin AI taken op menselijk niveau zou kunnen uitvoeren, bleek dat slechts in ongeveer 23% van de gevallen economisch rendabel. In de overige 77% blijft menselijke arbeid simpelweg goedkoper.

Daar komt nog iets bij. AI werkt niet foutloos. Integendeel. Voor veel toepassingen blijft menselijke controle nodig, wat de beloofde efficiëntiewinst verder ondergraaft. Je weet wel: workslop. In extreme gevallen gaat het zelfs mis: systemen die databases beschadigen of processen verstoren (zie video hieronder). Dat zijn geen randgevallen als je nadenkt over implementatie op schaal.

En toch blijven de investeringen stijgen. Volgens Morgan Stanley gaat het dit jaar al richting 740 miljard dollar aan AI-gerelateerde kapitaaluitgaven. McKinsey schat dat de totale uitgaven tegen 2030 kunnen oplopen tot meer dan 5 biljoen dollar. Tegelijk stijgen de prijzen voor AI-software en infrastructuur. Dat zet druk op budgetten. Een CTO van Uber verwoordde het treffend: de geplande budgetten zijn nu al achterhaald.

Wat je dus krijgt, is een vreemde combinatie: stijgende kosten, onduidelijke opbrengsten en toch massale investeringen. Dat is geen teken van een technologie die haar economische waarde al bewezen heeft. Het wijst eerder op wat een expert in het Fortune-artikel een “kortetermijnmismatch” noemt.

Bedrijven investeren vandaag in AI niet omdat het al goedkoper is dan arbeid, maar omdat ze verwachten dat het dat zal worden. Die verwachting is niet per se onredelijk. Er zijn goede redenen om aan te nemen dat de kosten zullen dalen. Analyses voorspellen dat de kost van inferentie, dit is het draaien van de modellen, de komende jaren drastisch kan afnemen. Hardware wordt efficiënter, modellen worden compacter, prijsmodellen evolueren wellicht van vaste abonnementen naar gebruiksgebaseerde systemen. Dat kan het kantelpunt dichterbij brengen.

Maar zelfs dan blijft er een tweede voorwaarde: betrouwbaarheid. AI moet niet alleen goedkoper worden, maar ook consistenter en voorspelbaarder. Minder fouten, minder nood aan menselijke controle, betere integratie in bestaande workflows. Pas wanneer beide voorwaarden samenkomen, namelijk lagere kosten én hogere betrouwbaarheid, wordt grootschalige vervanging van arbeid economisch logisch.

Tot die tijd zouden we dus in een tussenfase zitten. En die fase is minder comfortabel dan het dominante verhaal doet vermoeden. Het is geen verhaal van efficiënte automatisering die kosten drukt. Het is een verhaal van organisaties die hun kosten zien stijgen terwijl ze tegelijk personeel afbouwen. Niet omdat AI al werkt zoals beloofd, maar omdat men inzet op een toekomst waarin dat misschien wel zo is.

Dat maakt het debat ook lastiger. Want wie vandaag naar ontslagen kijkt en daaruit concludeert dat AI jobs vervangt, mist een belangrijk stuk van de puzzel. En wie enkel naar de investeringen kijkt en daaruit afleidt dat AI zijn waarde al bewezen heeft, doet net hetzelfde.

P.S.: ik botste op dit onderwerp via deze grappige video: