Later dit jaar verschijnen opnieuw de PISA-resultaten. Voor de eerste keer in de tweede week van september in plaats van in december. Dit is niet de meest gelukkige timing, als je het mij vraagt,  Zoals altijd zullen de meeste discussies gaan over de leerprestaties. Wiskunde. Lezen. Wetenschappen. Ranglijsten. Achteruitgang. Dat laatste hopelijk niet. Wellicht krijgen we wel een nieuwe golf aan opiniestukken.

Ik ben zelf ook benieuwd, natuurlijk. Een van de dingen waar ik zelf zeker nieuwsgieriger naar ben, zijn niet enkel de cognitieve scores die wie weet een kentering kunnen tonen (al vermoed ik dat het nog veel te vroeg is om effect van beleid van de laatste 2 leglislaturen te merken, laat staan van het huidige beleid. Maar ik wil vooral ook weten hoe de evolutie zijn van de welzijnsgegevens. Want ook dat wordt in PISA – weliswaar op een beperkte manier – gemeten.

Recent verscheen er namelijk een opvallende analyse van meer dan 1,3 miljoen jongeren uit PISA 2015, 2018 en 2022. Daaruit bleek dat de levenstevredenheid van jongeren wereldwijd daalde tussen 2015 en 2022. Vooral bij meisjes in hoge-inkomenslanden was die daling stevig. Voor wie mijn blog volgt, geen echt nieuws, maar wel behoorlijk harde data die dit ook concreet aantonen. Tegelijk gebeurde iets dat bijna paradoxaal kan aanvoelen: jongeren in lower-middle-income landen rapporteerden in 2022 gemiddeld méér levenssatisfactie dan leeftijdsgenoten in rijke landen.

Dat betekent zeker niet automatisch dat jongeren in armere landen “gelukkiger” zijn. Maar het zet wel vragen bij een oud idee dat economische ontwikkeling vanzelf leidt tot meer welzijn.

De studie zelf is interessant omdat ze voorzichtig blijft. De auteurs wijzen op mogelijke verklaringen zoals sociale media, online vergelijking, prestatiedruk en COVID-effecten, maar ze claimen nergens dat ze dé oorzaak gevonden hebben. Dat is belangrijk. Want de sterkste daling zat net tussen 2018 en 2022, een periode die volledig overschaduwd werd door de pandemie.

En precies daarom worden de volgende PISA-resultaten zo interessant. PISA 2022 zat nog midden in (de nasleep van) COVID. PISA 2025 zou voor het eerst een iets “normaler” post-pandemisch beeld kunnen geven. Als de daling in welzijn zich doorzet, wordt het moeilijker om alles nog vooral aan lockdowns en schoolsluitingen toe te schrijven. Als er herstel optreedt, dan suggereert dat dat COVID een veel grotere rol speelde dan sommigen nu aannemen.

Wat ik vooral boeiend vind, is dat dit mogelijk raakt aan iets groters. Misschien zitten we midden in een bredere verschuiving waarbij rijkdom, digitalisering en welzijn minder vanzelfsprekend samenlopen dan vroeger werd gedacht. Misschien veranderen sociale relaties, verwachtingen en schoolervaringen sneller dan onze klassieke indicatoren kunnen volgen.

Dat betekent niet dat leerprestaties onbelangrijk worden. Uiteraard niet, al kan daar ook hetzelfde mechanisme spelen. Dus ja, in september zal iedereen opnieuw naar de scores kijken. Ik waarschijnlijk ook.