Vandaag staat dit stuk van mijn hand in De Standaard:

Neemt het geweld onder jongeren toe of niet? Als je de berichten van de voorbije dagen moet geloven, antwoord je spontaan ja. Zo hadden we het zinloze geweld in Eindhoven, waar ook Belgische tieners bij betrokken waren (DS 23 januari) . Een ander triest voorbeeld is de 18-jarige die in Oudenaarde door een groepje jongeren vernederd en mishandeld werd (DS 6 februari) . Gisteren was er dan de Albert Heijn in Stabroek die tijdelijk tieners weert wegens een eiergevecht in de supermarkt. Oké, dat laatste klinkt misschien een pak onschuldiger, maar tegelijk voedt ook dit voorbeeld het beeld dat er een probleem zou bestaan met onze jeugd.

De vraag of het geweld bij jongeren is toegenomen, is echter niet zo gemakkelijk te beantwoorden. Je baseren op bijvoorbeeld politiecijfers is geen goed idee, omdat deze beïnvloed kunnen worden door onder andere politieprioriteiten. Als we echter de Veiligheidsmonitor bekijken, dan blijkt dat tussen 1998 en 2008 het geweld bij jongeren stabiel is gebleven zowel op vlak van (bedreiging met) lichamelijk geweld, diefstal met bedreiging/geweld en lastigvallen om seksuele redenen. Ook de monitor van het JeugdOnderzoeksPlatform (JOP) geeft tot zijn laatste meting in 2008 een beeld van eerder weinig verandering.

Het zou te gemakkelijk zijn om nu te beginnen over een grotere aandacht voor het fenomeen in de media. De drie beschreven voorbeelden zijn effectief gebeurd. Ze afdoen als faits divers zou een belediging zijn voor de slachtoffers.

‘Dé jongeren’

Waarom denken we dan zo vaak dat de jongeren vandaag ontspoord zijn? Ik zou willen wijzen op een belangrijke denkfout en drie potentiële gevaren.

Als samenleving moeten we erop toezien dat we deze trieste voorbeelden niet op ‘de jongeren’ als groep betrekken. Het is en blijft, gelukkig, een relatief kleine groep van onze jeugd die geweldfeiten plegen. Uit de JOP-monitor blijkt dat slechts 4 à 6 procent van de jongeren in het jaar voor de bevraging fysiek geweld pleegde.

Vergelijk het met het alcoholgebruik bij jongeren. Op basis van de verhalen over comazuipen zouden sommigen kunnen denken dat het algemene alcoholgebruik bij onze jongeren het voorbije decennium enorm is toegenomen. Niets blijkt minder waar. Ja, er is onrustwekkend alcoholgedrag bij een deel van de jongeren, maar dat geldt opnieuw niet voor de grote groep waarbij het alcoholgebruik de voorbije jaren net afnam. Hetzelfde verhaal kun je ook over druggebruik vertellen.

Naast deze denkfout zie ik ook drie mogelijke gevaren. Ten eerste leggen we bij jongerengeweld te vaak de nadruk op de jongere als probleem, als oorzaak, terwijl de jongere vaak ook slachtoffer is van geweld op school of binnen het gezin.

Het tweede gevaar sluit bij het eerste aan, namelijk dat we de daders alleen als boosdoeners zien. Onderzoek leert dat er vaak een link bestaat tussen het dader-zijn en het slachtofferschap bij jongerengeweld. Daders van fysiek geweld hebben zeven keer meer kans om ook slachtoffer van fysiek geweld te zijn geweest – dit speelt vooral bij meerderjarige jongeren.

Ironie in GAS-tijden

Het laatste gevaar is dat we door dergelijke misstanden de ruimte en vrijheden van alle jongeren nog verder gaan inperken. We leven in een tijd van de ondertussen overbekende GAS-boetes, en kenden ook nog verschillende andere discussies over andere vormen van overlast door kinderen en jongeren. Als je kijkt naar het voorbeeld van alcohol en drugs is de ironie net dat we bij een grote groep het bijna eerder over een ‘verbraving’ zouden moeten hebben.

We moeten aandacht hebben voor alle jongeren en hun noden. We moeten hen ruimte geven om te experimenteren, soms moeten we dingen met de mantel der liefde kunnen bedekken. Tegelijk moeten we ook duidelijk aangeven dat sommige zaken echt niet kunnen en is een passende straf noodzakelijk. Om aandacht te hebben voor alle jongeren, moeten we vooral beseffen dat er een grote diversiteit bestaat binnen de jongeren en blijven trachten problemen en uitdagingen steevast in de juiste proporties te zien.