Soms lees je iets wat tegelijk nostalgisch én pijnlijk actueel aanvoelt. Dat had ik met het reflectieartikel van Thomas L. Good, een van de pioniers in het onderzoek naar verwachtingen van leerkrachten en hun effect op leerlingen. In zijn terugblik op meer dan 50 jaar onderzoek voel je de liefde voor het vak én de frustratie dat veel van die inzichten amper doordringen tot (internationaal) onderwijsbeleid. En geloof me: dat maakt het lezenswaardig én confronterend.

Good neemt ons mee terug naar 1968, een jaar van sociale onrust en burgerrechtenstrijd in de VS, waarin de meeste mensen dachten dat scholen en leerkrachten nauwelijks verschil maakten voor leerprestaties. Tegen die achtergrond publiceerde Rosenthal en Jacobson hun beruchte “Pygmalion in the Classroom”. Een studie die suggereerde dat als leraren dachten dat bepaalde leerlingen zouden ‘bloeien’, die leerlingen ook effectief beter presteerden. Magic? Niet helemaal. De studie werd fel bekritiseerd en veel mensen citeren deze studie zonder ze echt gelezen te hebben – en toch wakkerde ze iets aan: het idee dat verwachtingen er wél toe doen.

Good besloot het grondiger aan te pakken. Geen vage labels zoals “deze leerling gaat bloeien”, maar kijken naar de praktijk: hoe gedragen leraren zich tegenover leerlingen van wie ze denken dat ze hoog of laag presteren? Het antwoord: leerlingen die als ‘sterk’ worden gezien, krijgen meer vragen, meer kansen om te antwoorden, én meer positieve feedback. Leerlingen met een lager verwachtingslabel? Die krijgen vooral stilte of kritiek. En dat effect was niet alleen binnen één klas te zien, maar verschilde ook enorm tussen klassen. Sommige leraren gaven gewoon veel meer kansen aan élke leerling. Die verschillen zijn nog steeds onderbelicht.

Wat deze studie zo krachtig maakt, is de eerlijkheid over wat we wel én niet weten. Ja, sommige leraren behandelen leerlingen ongelijk. Maar nee, dat betekent niet automatisch dat zij de oorzaak zijn van de kloof tussen sterk en zwak presterende leerlingen. Leerlingen reageren namelijk ook terug. Verwachtingen zijn geen éénrichtingsverkeer, maar een dans van actie en reactie. Dat idee – dat klasgebeurtenissen “co-gereguleerd” zijn door leerlingen én lesgevers samen – loopt als een rode draad door het artikel.

Wat mij vooral bijblijft uit dit artikel, is dat Good nergens belerend is. Hij is kritisch, maar altijd met nuance. Hij erkent dat verwachtingen en effectiviteit belangrijk zijn, maar dat het naïef is om te denken dat leraren in hun eentje het verschil kunnen maken. Sociale ongelijkheid begint niet in de klas. Maar in de klas kunnen die verschillen wél versterkt worden – of juist verzacht.

Wat jammer is voor Good: ondanks tientallen jaren aan degelijk onderzoek blijven beleidsmakers blind voor deze inzichten. Of erger nog: ze gebruiken het onderzoek verkeerd in de VS, bijvoorbeeld om leraren te ‘evalueren’ met discutabele toetsen. Terwijl de echte les zou moeten zijn: geef leraren de tijd, ruimte en ondersteuning om met hun verwachtingen aan de slag te gaan. Niet met standaardlijsten, maar via dialoog, reflectie, en samenwerking.

Good eindigt met een warme oproep: luister naar leraren. Werk mét hen, niet over hen. En blijf zoeken naar manieren om de inzichten uit onderzoek écht in te zetten in de klas. Geen magische recepten, wel bruikbare handvatten.

Abstract van het terugblikartikel:

This article reviews over 50 years of research on teacher expectations and teacher effectiveness. In addition to describing these research traditions and findings, I tie the research in these evolving fields to the societal issues in play when the research was conducted and connect historical and emerging work. I describe the enormous growth of knowledge in both fields and its potential for practice. Among many outcomes, these two research traditions yielded clear evidence that teachers impact student achievement. Despite the potential value of this research, it has largely been ignored by policy makers, and when used, has been misused. I contend that policy makers have focused on the weaknesses of normative teaching and have ignored teachers’ strengths and knowledge. Of course, aspects of normative teaching can be improved, as can teacher expectations and teacher effectiveness research. Current and continuing research has some capacity for addressing the opportunity and achievement gaps that separate more advantaged and marginalized students; however, teachers and schools alone cannot resolve these vast opportunity differences that are available to American students.